Zimbabwe: Wieczny prezydent odchodzi

340 0
?UKASZ ROBAK

W nocy z 14 na 15 listopada 2017 r. armia Zimbabwe pod kierownictwem najwy?szych rang? dowódców obali?a wieloletniego prezydenta kraju Roberta Mugabe. Rz?dzi? on pa?stwem przez ponad 30 lat, w trakcie których jego prywatny maj?tek potroi? si?, osi?gaj?c ??czn? kwot? 2 mld dolarów, podczas gdy stan gospodarki kraju znacznie si? pogorszy?, a poziom ?ycia ludno?ci obni?y?. Mi?dzynarodowe statystyki pokazuj?, ?e w kraju panuje bieda i skrajne ubóstwo. Wed?ug danych z 2016 roku na jednego mieszka?ca przypada niespe?na 1,953 dolara dziennie. W tym kontek?cie nie dziwi wi?c, ?e dotychczasowy bohater kraju, jakim by? niew?tpliwie Robert Mugabe, sta? si? znienawidzony przez swój naród. Co by?o jednak ostateczn? przyczyn? odej?cia od w?adzy prezydenta Zimbabwe?

Wewn?trzpartyjne rozgrywki

Od d?u?szego czasu uwidacznia?a si? rywalizacja w partii rz?dz?cej (Afryka?skiego Narodowego Zwi?zku Zimbabwe – Frontu Narodowego (ZANU-PF)) o przysz?? sched? po prezydencie Robercie Mugabe. Sam prezydent mia? w tym wzgl?dzie swoje plany. Ju? od wielu miesi?cy regularnie przeprowadza? czystki wewn?trz partii. W ostatnich miesi?cach, jak informowa?a agencja Reutera, prezydent usuwa? z partii ewentualnych rywali, chc?c w ten sposób przygotowa? miejsce dla swojej ?ony Grace Mugabe, która mia?aby obj?? urz?d prezydenta po ?mierci m??a.

Jeszcze kilka dni przed zamachem wojskowym prezydent Mugabe odsun?? od w?adzy dotychczasowego wiceprezydenta kraju Emmersona Mnangagawe. To ostatnie wydarzenie by?o bezpo?rednim bod?cem do dzia?ania dla wojskowych. Dla wielu mieszka?ców kraju dymisja Emmersona Mnangagawe by?a du?ym zaskoczeniem, gdy? dotychczas uwa?ano go za najbli?szego wspó?pracownika prezydenta Mugabe. Obu polityków – prezydenta i wiceprezydenta – traktowano w Zimbabwe jako bohaterów z powodu zas?ug w czasie walki o niepodleg?o?? kraju w 1980 roku. Przypuszcza si?, ?e inspiratork? zdymisjonowania wiceprezydenta Mnangagawy by?a Grace Mugabe. Powszechnie wiadomo, ?e ?ywi ona du?e ambicje polityczne i zale?a?o jej na zast?pieniu w przysz?o?ci m??a na najwa?niejszym stanowisku w pa?stwie. Warto podkre?li?, ?e nie jest ona popularna w?ród obywateli Zimbabwe, poniewa? ostentacyjnie obnosi si? ze swoim bogactwem.

(Nie)wojskowy zamach stanu

Pó?nym wieczorem 14 listopada 2017 r. na ulicach stolicy pa?stwa, Harare, pojawi?y si? wozy opancerzone. Armia pod dowództwem gen. Constantino Chiwenga wkroczy?a do miasta, zajmuj?c w pierwszej kolejno?ci budynki mediów publicznych. Sztab wojskowy podkre?la? konieczno?? przeprowadzenia zamachu stanu, w zwi?zku z konieczno?ci? zako?czenia czystek w partii rz?dz?cej.

15 listopada gen. Constantino Chiwenga wyg?osi? or?dzie do narodu, mówi?c:

„Chcemy bardzo jasno o?wiadczy?, ?e nie jest to wojskowy zamach stanu. Naszym celem s? jedynie kryminali?ci, którzy dokonuj? przest?pstw powoduj?cych cierpienia spo?eczne i gospodarcze w kraju oraz doprowadzenie do tego, aby wymierzono im sprawiedliw? kar? (…)”.

Po przej?ciu kontroli nad stolic?, wojsko uwi?zi?o prezydenta Roberta Mugabe w areszcie domowym. W tym samym czasie rozpocz?to z nim rozmowy na temat zrzeczenia si? urz?du. Robert Mugabe podkre?la? jednak, ?e nie ust?pi ze stanowiska prezydenta Zimbabwe. Przed?u?aj?ce si? negocjacje doprowadzi?y do wybuchu protestów spo?ecznych na ulicach Harare, których uczestnicy domagali si? natychmiastowego ust?pienia prezydenta. Dla zdecydowanej wi?kszo?ci spo?ecze?stwa bohater przemieni? si? w dyktatora, który przez ponad trzy dekady ciemi??y? kraj. Wielu mia?o na uwadze skutki jego polityki wewn?trznej, która doprowadzi?a do za?amania si? gospodarki Zimbabwe oraz nieustannego kryzysu spo?eczno-ekonomicznego[1].

Koniec Mugabe

Ostateczny upadek Roberta Mugabe zosta? zapocz?tkowany 19 listopada 2017 r. podczas zjazdu Afryka?skiego Narodowego Zwi?zku Zimbabwe – Frontu Narodowego. Podczas zjazdu usuni?to Roberta Mugabe ze stanowiska przewodnicz?cego partii, a nast?pnie wybrano jego nast?pc? – zdymisjonowanego wcze?niej wiceprezydenta Emmersona Mnangagawe.

Warto doda?, ?e od wielu lat toczy?a si? cicha rywalizacja pomi?dzy prezydentem a wiceprezydentem. Ostatecznym rezultatem tej rywalizacji s? dzia?ania z listopada 2017 roku. Robertowi Mugabe proponowano honorow? rezygnacj? ze stanowiska g?owy pa?stwa, jednak?e dyktator nadal nie wyra?a? zgody na dobrowoln? dymisj?. Wobec tego 21 listopada rz?dz?ca partia ZANU-PF, zg?osi?a w parlamencie wniosek o rozpocz?cie procedury impeachmentu i tym samym z?o?y?a propozycj? odwo?ania 93-letniego prezydenta. Partia, z której wywodzi? si? Robert Mugabe, i której do niedawna by? przewodnicz?cym, stawia?a wiele zarzutów pod jego adresem. Jednym z najwa?niejszych by?o nieprzestrzeganie postanowie? konstytucji pa?stwa o poszanowaniu ró?norodno?ci spo?ecze?stwa Zimbabwe. Prezydenta oskar?ano tak?e o prze?ladowanie ludno?ci cywilnej i przeprowadzanie regularnych czystek w?ród elit politycznych pa?stwa. Ponadto zarzucano mu, ?e doprowadzi? do sytuacji, w której jego ?ona uzurpowa?a sobie prawo do obj?cia stanowiska g?owy pa?stwa po jego ?mierci, co uwa?ano za niedopuszczalne. Ostatecznie wniosek o impeachment popar?a równie? partia opozycyjna – Ruch na rzecz zmian Demokratycznych[2]. Mimo szerokiego poparcia dla wniosku o odwo?anie prezydenta, do g?osowania jednak nie dosz?o w pierwotnie wyznaczonym terminie 19 listopada, ze wzgl?du na problemy logistyczne. By przeprowadzi? procedur? impeachmentu niezb?dne by?o, by obie izby parlamentu g?osowa?y wspólnie. Niestety Zgromadzenie obu Izb Parlamentu nie by?o w stanie pomie?ci? si? w ?adnej z sal budynku parlamentu. Zadecydowano wi?c o opó?nieniu g?osowania nad wnioskiem o dwa dni. W tym czasie miano przygotowa? specjalne pomieszczenie do przeprowadzenie posiedzenia Zgromadzenia Obu Izb.

Nieoczekiwanie dzie? po posiedzeniu parlamentu prezydent Mugabe opublikowa? list, w którym napisa?:

„Ja, Robert Gabriel Mugabe, niniejszym oficjalnie sk?adam rezygnacj? jako prezydent Zimbabwe ze skutkiem natychmiastowym”.

93-letni prezydent, ku zaskoczeniu wielu, zrezygnowa? ostatecznie ze stanowiska. Jak relacjonowa?a agencja Reutera, w chwili og?oszenia parlamentowi tej decyzji na sali plenarnej rozbrzmia?y okrzyki rado?ci. Mieszka?cy stolicy wyra?ali natomiast swoj? rado?? za pomoc? manifestacji i wysy?ania sygna?ów d?wi?kowych za pomoc? klaksonów samochodowych.

„Odszed? prezydent, niech ?yje prezydent”

Obowi?zki g?owy pa?stwa po rezygnacji prezydenta Mugabe przej?? uprzednio zdymisjonowany wiceprezydent Emmersona Mnangagawa, który kilka dni pó?niej zosta? prezydentem kraju. W uroczysto?ci zaprzysi??enia nowego prezydenta (odbywaj?cej si? w Harare na stadionie narodowym) brali udzia? prezydenci pa?stw regionu (Botswany, Mozambiku oraz Zambii). W trakcie zaprzysi??enia, jak i w czasie przejazdu nowego prezydenta z pa?acu prezydenckiego na miejsce uroczysto?ci, na ulicach stolicy by?y obecne tysi?ce zwolenników Mnangawy. W trakcie inauguracji prezydent Mnangagawa obiecywa?:

„Przysi?gam, ?e jako prezydent Republiki Zimbabwe b?d? wierny Zimbabwe oraz b?d? broni? konstytucji i wszystkich praw kraju. B?d? wspiera? wszystko, co s?u?y rozwojowi Zimbabwe, i sprzeciwia? si? wszystkiemu, co mu szkodzi”.

Przysz?o?? pe?na wyzwa?

Po opisywanych wydarzeniach wszystkie najwa?niejsze dzienniki ?wiatowe relacjonowa?y sytuacj? w Zimbabwe. Pokazywano ogromn? rado?? spo?ecze?stwa, które po ponad 30 latach ucisku uwolni?o si? spod dyktatury Mugabe. Jednak?e nale?y by? ostro?nym w ocenach przysz?o?ci kraju, równie? ze wzgl?du na sposób przej?cia w?adzy. Niew?tpliwie zmiana przywódcy niesie ze sob? du?e szanse na popraw? sytuacji, lecz Zimbabwe musi si? zmierzy? z powa?nymi wyzwaniami. Najwa?niejszym problemem, z którym poradzi? musi sobie nowy prezydent, jest kryzys gospodarczy trapi?cy pa?stwo od wielu lat. Dyktatura jednego z najd?u?szej rz?dz?cych despotów na ?wiecie przesz?a do historii, stopniowo mija jednak okres powszechnego entuzjazmu wobec nowej w?adzy. Czy Zimbabwejczykom uda si? przezwyci??y? trudno?ci? Czy nowy prezydent b?dzie prezydentem demokracji, czy stanie si? kolejnym dyktatorem?

Po kilku miesi?cach rz?dów prezydent Emmerson Mnangagawa straci? na popularno?ci, a spo?ecze?stwo Zimbabwe coraz mniej optymistycznie patrzy w przysz?o??. Pok?adane w nowym prezydencie nadzieje na przeprowadzenie szybkich reform kraju rozwia?y si?. Co wi?cej, Mnangagawa jest krytykowany za nieudolno?? w rz?dzeniu. Prezydent jak dot?d nie dokona? znacz?cych reform w pa?stwie. Za to zosta? skrytykowany za doprowadzenie do nieudolnej zmiany rz?du, w wyniku której nowy gabinet nie potrafi? poradzi? sobie z bie??cymi sprawami i problemami gospodarczymi. Zatem rodz? si? pytania: czy nowy prezydent Zimbabwe poradzi sobie z reformami kraju, czy b?dzie w stanie cho?by zainicjowa? prób? zmiany kraju, a mo?e upodobni si? do swojego poprzednika – Roberta Mugabe – i przyczyni si? do utrwalenia stanu permanentnego kryzysu w Zimbabwe?


[1] Przyk?adem negatywnej polityki Mugabe jest prowadzona przez prezydenta polityka afrykanizacji rolnictwa, która doprowadzi?a do odebrania bia?ym farmerom ich posiad?o?ci. Posiadali oni 70% wszystkich plantacji rolnych w kraju. Takie dzia?anie doprowadzi?o gospodark? kraju do g??bokiego kryzysu.

[2] Zimbabwe: w parlamencie rozpocz??a si? procedura impeachmentu prezydenta, dost?p: 13.12.2017r., https://www.onet.pl

Photo: wikimedia.org


?ukasz Robak – doktorant w Instytucie Nauk Politycznych i Dziennikarstwa na Wydziale Nauk Spo?ecznych Uniwersytetu ?l?skiego. Magister politologii Instytutu Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu ?l?skiego. Przez ponad dwa lata aktywny dzia?acz Ko?a Naukowego Stosunków Mi?dzynarodowych U?. Organizator i uczestnik krajowych i mi?dzynarodowych konferencji naukowych. Obszary badawcze: kontynent afryka?ski we wspó?czesnych stosunkach  mi?dzynarodowych (ze szczególnym uwzgl?dnieniem Afryki Po?udniowej i ?rodkowej) oraz czynnik religijny w stosunkach mi?dzynarodowych.


Przeczytaj te?:
L. Robak, Czy Demokratyczna Republika Konga jest na rozdro?u politycznym?
J. Sikorska, Unia Europejska – Unia Afryka?ska: czas na reset
L. Robak, Niespodziewane zmiany polityczne w Islamskiej Republice Gambii
P. Zajac, Nigeria – to nie jest kraj dla szyitów?
P. Zajac, Trudny czas wyborów w Republice Konga
W. Gil, Nigeria jako naftowe mocarstwo Afryki
Total 0 Votes
0

Tell us how can we improve this post?

+ = Verify Human or Spambot ?

Brak komentarzy on "Zimbabwe: Wieczny prezydent odchodzi"

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *