Niespodziewane zmiany polityczne w Islamskiej Republice Gambii

867 1
?UKASZ ROBAK

Kontekst

Gambia jest jednym z najmniejszych krajów kontynentu afryka?skiego. Swoj? niepodleg?o?? od Wielkiej Brytanii wywalczy?a w 1965 roku. Dominuj?c? religi? w pa?stwie jest Islam (90% spo?ecze?stwa), nast?pni s? chrze?cijanie (8%). Gambia jest równie? jednym z najbiedniejszych krajów ?wiata, a jej prawid?owe funkcjonowanie gospodarcze jest uzale?nione od importu ró?nych towarów. Importowane s? zw?aszcza produkty takie jak: maszyny, produkty spo?ywcze i paliwo. G?ównymi partnerami w imporcie s? Chiny (34%), Brazylia (8%) i Senegal (7%)[1].

W Islamskiej Republice Demokratycznej, zgodnie z zapisami konstytucji, panuje ustrój demokratyczny. Bardzo siln? pozycj? w systemie politycznym Gambii ma prezydent. Nale?y podkre?li?, ?e pomimo zapisów o demokracji, rzeczywisto?? przedstawia si? zgo?a inaczej.  W?adza by?a zdobywana nie w wyniku demokratycznie przeprowadzonych wyborów, lecz zamachów stanu. Obecny prezydent Yahya Jammeha te? zdoby? w?adz? w ten sposób, w 1994 roku. Równie? model sprawowania w?adzy prezydenckiej bardziej przypomina system autorytarny ni? demokracj?.

Znane s? przypadki naruszania praw cz?owieka, n?kania dziennikarzy i cz?onków opozycji. Zdarzaj? si? niewyja?nione morderstwa dziennikarzy, którzy jawne krytykowali rz?dy Yahya Jammeha[2]. Przyk?adem ?amania praw cz?owieka s? te? setki aresztowanych studentów, którzy 10 kwietnia 2001 roku protestowali przeciwko polityce prowadzonej przez prezydenta.[3]

Kandydaci

yahya_jammeh
Yahya Jammeh

Pierwszego grudnia 2016 roku odby?y si? wybory na prezydenta Islamskiej Republiki Gambii. W wyborach startowa?o dwóch kandydatów: Yahya Jammeh (ust?puj?cy prezydent) oraz Adama Barrow. Jammeh uzyska? w?adz? w Gambii w wyniku zamachu stanu dokonanego w 1994 roku. Obali? on wówczas Dawada Kairaba Jawara -pierwszego prezydenta Gambii. Funkcj? prezydenta pe?ni? a? cztery kadencje. Jako polityk jest oskar?any o wiele nadu?y? (np. w 2005 roku prezydent prawdopodobnie wyda? rozkaz zamordowania 44 obywateli Gambii i 10 obywateli s?siednich pa?stw, gdy? oskar?ono ich o planowanie i organizowanie zamachu stanu[4]).  Za jego rz?dów wielokrotnie dochodzi?o do niepokojów spo?ecznych, a tak?e ?amania i systematycznego ograniczania praw cz?owieka. Mo?na tu wspomnie? cho?by o prawie, które umo?liwia skazanie na wieloletnie wi?zienie dziennikarzy za znies?awienie prezydenta lub opowiadaniu si? w swoich artyku?ach przeciwko w?adzy oraz podburzaniu spo?ecze?stwa przeciwko rz?dz?cemu prezydentowi.

W trakcie kilkunastu lat rz?dów Yahya Jammehy dosz?o do dwóch powa?nych prób obalenia w?adzy. Pierwsza z nich mia?a miejsce w 2000 roku, gdy dwaj oficerowie stra?y prezydenckiej wywo?ali strzelanin? w pa?acu prezydenckim. Zamach stanu si? nie powiód?, a dwaj spiskowcy zostali zastrzeleni. Po zamachu w?adze dokona?y masowych aresztowa? ?o?nierzy, którzy byli podejrzani o wspó?udzia? w próbie przewrotu wojskowego. Kolejna próba przewrotu politycznego mia?a miejsce w 2006 roku. Przebywaj?cy wówczas z wizyt? zagraniczn? w Mauretanii prezydent Gambii, dowiedziawszy si? o przewrocie przerwa? wizyt? i powróci? do kraju. Zamach stanu zosta? zorganizowany przez oficerów wojska Gambii. Na czele ca?ej kampanii sta? pu?kownik Ndure Cham. Ten zamach stanu równie? si? nie powiód?, a si?y bezpiecze?stwa szybko opanowa?y sytuacj?.  Od momentu przej?cia w?adzy przez Yahya Jammeha krajem rz?dzi jego ugrupowanie – Ludowa Partia Post?pu.

Drugi kandydat, Adam Barrow, urodzi? si? w 1965 roku w wiosce we wschodniej Gambii. Ma wyksztalcenie wy?sze, a pierwsze do?wiadczenie zawodowe zdobywa? w Alhagie Musa & Sons, gdzie pracowa? m.in jako menad?er firmy. Nast?pny etap jego ?ycia przebiega? na emigracji w Wielkiej Brytanii. Gdy powróci? do kraju w 2006 roku, zaanga?owa? si? w dzia?alno?? opozycyjnej partii – Zjednoczona Partia Demokratyczna. Dzi?ki swojemu zaanga?owaniu na rzecz partii, zosta? nominowany kandydatem partii na prezydenta, a dzi?ki poparciu innych ugrupowa? opozycyjnych sta? si? jedynym kandydatem ugrupowa? opozycyjnych w wyborach 2016 roku.

Przebieg i rezultaty wyborów

Wynik wyborów by? du?ym zaskoczeniem nie tylko dla samych polityków i ich otoczenia, ale tak?e dla spo?ecze?stwa Gambii. Przed wyborami s?dzono, ?e opozycyjny kandydat nie b?dzie mia? wi?kszych szans na wygran? z prezydentem Jammehem. W obozie opozycyjnym – pomimo wystawienia wspólnego kandydata – brakowa?o jedno?ci i w zwi?zku z tym obawiano si? braku poparcia elektoratu dla Barrowa. Komentatorzy oceniali szanse Barrowa na wygran? na niewielkie i nie spodziewali si? znacz?cej rewolucji. Dlatego te? wyniki wyborów okaza?y si?  sporym zaskoczeniem dla wszystkich. Zgodnie z wynikami podanymi przez Pa?stwow? Komisj? Wyborcz? kandydat opozycji uzyska? 43% g?osów, a ust?puj?cy prezydent – 38%.

Po ponad 22 latach rz?dów prezydenta Yahya Jammeha dosz?o wi?c do nieoczekiwanej zmiany na scenie politycznej Gambii. To, co przed wyborami wydawa?o si? niemo?liwo?ci?, nagle w powyborczej rzeczywisto?ci okaza?o si? prawd?. Taki wynik g?osowania jest oczywi?cie niekorzystny dla partii prezydenta Jammeha oraz dla niego samego. Du?e zaskoczenie wynikami potwierdza zachowanie prezydenta po ich og?oszeniu. Kilka godzin po og?oszeniu wyborów poinformowa? on opini? publiczn?, ?e uznaje wybory, a ju? kilka dni pó?niej zakomunikowa?, ?e nie uznaje wyników wyborów prezydenckich i zaskar?y je do S?du Najwy?szego, gdy? jego zdaniem zosta?y one sfa?szowane.

Warto wspomnie? o procesie g?osowania w Gambii, gdy? ro?ni si? on znacz?co od systemów europejskich.. Uczestnicy wyborów nie otrzymuj? kartki z nazwiskami kandydatów, przy  których nale?y postawi? znak „x”, lecz ka?demu kandydatowi s? przydzielane urny z odpowiednim kolorem. Osoba bior?ca udzia? w g?osowaniu wrzuca kartk? do urny swojego kandydata. Nast?pnie urny s? przewo?one do Pa?stwowej Komisji Wyborczej, gdzie s? otwierane, i gdzie nast?puje przeliczenie g?osów. Taki system g?osowania umo?liwia wzi?cie udzia?u wszystkim obywatelom, nawet tym, którzy nie umiej? pisa? ani czyta?.

Na skutek wyborów napi?cie wewn?trz pa?stwa stale ro?nie. Decyzja prezydenta Jammeha o nieuznaniu wyników g?osowania doprowadzi?a do g?o?nego sprzeciwu ?rodowisk opozycyjnych oraz pojawienia si? paniki w?ród spo?ecze?stwa przed niebezpiecznymi zamieszkami.

ONZ, Unia Afryka?ska i inne regionalne organizacje afryka?skie wezwa?y obecnego prezydenta do oddania w?adzy w sposób pokojowy. Jak na razie ma?o prawdopodobna jest eskalacja sporu do konfliktu zbrojnego.

***

Nale?y zwróci? uwag?, ?e zmiany polityczne w pa?stwach Afryki cz?sto budz? spory niepokój. Nierzadko dochodzi do obj?cia w?adzy poprzez zamach stanu.  Nie ma chyba pa?stwa w Afryce, w którym nie odby?by si? ten akt destrukcji pa?stwa. Sam mechanizm przejmowania w?adzy zawsze wygl?da podobnie: obalenie w?adzy poprzez zamach stanu i przej?cie kontroli nad krajem, nast?pnie przeprowadzenie koniecznych zmian ustawy zasadniczej, a w ostatnim etapie akt wyborczy, czyli wybory nowych w?adz, które de facto rz?dz? krajem od wielu miesi?cy lub nawet dobrych kilku lat.

Tym razem w Gambii by?o zupe?nie inaczej. Poprzez demokratyczne wybory, które by?y obserwowane przez zewn?trznych komisarzy ONZ, a nast?pnie uznane za prawid?owo przeprowadzone, dosz?o do nieoczekiwanego zwrotu akcji. Czy Islamska Republika Gambii b?dzie si? pogr??a? w anarchii? Jak rozwin? si? przysz?e wydarzenia w Gambii? Czy Gambia b?dzie kolejn? aren? krwawych star?, w których gin? setki osób niewinnych? W niedalekiej przysz?o?ci przekonamy si?, jaki b?dzie wp?yw ostatnich wydarze? na losy pa?stwa.


Photo credit: Amanda Lucidon / White House, CC


?ukasz Robak – doktorant w Instytucie Nauk Politycznych i Dziennikarstwa na Wydziale Nauk Spo?ecznych Uniwersytetu ?l?skiego. Magister politologii Instytutu Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu ?l?skiego. Przez ponad dwa lata aktywny dzia?acz Ko?a Naukowego Stosunków Mi?dzynarodowych U?. Organizator i uczestnik krajowych i mi?dzynarodowych konferencji naukowych. Obszary badawcze: kontynent afryka?ski we wspó?czesnych stosunkach  mi?dzynarodowych (ze szczególnym uwzgl?dnieniem Afryki Po?udniowej i ?rodkowej) oraz czynnik religijny w stosunkach mi?dzynarodowych.


Przeczytaj te? :
P. Zaj?c, Trudny czas wyborów w Republice Konga
W. Gil, Nigeria jako naftowe mocarstwo Afryki
W. Gil, Dok?d zmierza RPA?
B. Marcinkowska, Wielkie powroty wygnanych prezydentów

1 komentarz on "Niespodziewane zmiany polityczne w Islamskiej Republice Gambii"

  1. Łukasz Robak

    W ostatnich tygodniach zaogniała się sytuacja w Gambii. Prezydent Jammeh nie wyrażał chęci przekazania władzy a ponadto uzyskał on poparcie armii w kwestii pozostania u władzy. Niepokojąca sytuacja oraz ucieczka do Senegalu prezydenta elekta Adama Barrow zwróciły uwagę państw sąsiedzkich. Od samego początku Wspólnota Gospodarcza Państw Afryki Zachodniej (ECOWAS) uznała Barrowa za prezydenta Gambii. Gdy zauważono, że sytuacja wymyka się spod kontroli przywódcy ECOWAS zagrozili Jammehemu interwencją zbrojną, jeśli prezydent nie odda władzy do 15 stycznia 2017 roku. Jednakże Jammeh ustąpił dopiero gdy 19 stycznia br. armia Senegalu, Ghany, Nigerii, Togo i Mali przekroczyły granice Gambii, nie napotykając żadnego oporu. Dopiero wtedy prezydent Jammeh w przemówieniu telewizyjnym do narodu ogłosił, że dla dobra kraju i po długich modlitwach odda władzę w ręce Adama Barrowa. Po oddaniu władzy przez Jammeha, Barrow powrócił do ojczyzny.

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>