Oblężona Forteca Europa: refleksje po październikowym szczycie Rady Europejskiej

843 0
MARTA MAKOWSKA

pe_fotbmKolejny unijny szczyt za nami. Polityka migracyjna stanowi?a jeden z kluczowych tematów agendy, jednak ?adnych prze?omowych decyzji nie podj?to. Warto natomiast przeanalizowa? wyra?ne przesuni?cie akcentów z polityki wewn?trznej (kwestia solidarnej odpowiedzialno?ci i implementacji decyzji o relokacji z wrze?nia zesz?ego roku) na dzia?ania w sferze zewn?trznej, oparte o uszczelnienie granic oraz wspó?prac? z pa?stwami pozaeuropejskimi, które w zamy?le maj? powstrzyma? jak najwi?ksz? liczb? migrantów przed dotarciem na terytorium UE. Konkluzje szczytu nie napawaj? optymizmem: dzia?ania Europy s? reaktywne i w niewielkim tylko stopniu odpowiadaj? na problemy, które mog? si? pojawi? w przysz?o?ci.

Granice zewn?trzne

6 pa?dziernika 2016 r. swoje funkcjonowanie oficjalnie rozpocz??a Europejska Stra? Graniczna i Przybrze?na (ESGiP), która – wyposa?ona w nowe kompetencje z zakresu wspierania pa?stw cz?onkowskich w zarz?dzaniu granicami zewn?trznymi UE – wch?on??a dawny Frontex[1]. Jej g?ównym zadaniem jest udzielanie szybkiego wsparcia (w postaci wyszkolonego personelu mi?dzynarodowego oraz wyspecjalizowanego sprz?tu) tym pa?stwom, które maj? k?opoty z samodzielnym zarz?dzaniem przep?ywem osób na granicach UE. Powstanie Europejskiej Stra?y Granicznej wpisuje si? w szerszy kontekst ochrony prawid?owego funkcjonowania strefy Schengen poprzez uszczelnienie granic zewn?trznych i ?cis?? kontrol? osób, które te granice przekraczaj?. Ten aspekt polityki migracyjnej, podkre?lany m.in.  przez przewodnicz?cego Komisji Europejskiej Jean Claude’a Junckera w dorocznym przemówieniu „O stanie Unii (State of the Union)”, sta? si? priorytetowym pod naciskiem pa?stw cz?onkowskich, które we w?asnym zakresie zacz??y mierzy? si? z problemem nieszczelnych granic w zesz?ym roku. W?gry, Austria i Bu?garia zbudowa?y p?oty uniemo?liwiaj?ce nielegalne przekraczanie granic, a kilka pa?stw w ci?gu ostatniego roku (za spraw? rekomendacji Rady UE i w ramach obowi?zuj?cych przepisów o funkcjonowaniu strefy Schengen) przywróci?o czasowe kontrole graniczne.

Umowa z Turcj?

Od momentu obowi?zywania dwustronnej umowy w dziedzinie migracji pomi?dzy UE a Turcj? w marcu br. znacz?co spad?a liczba migrantów przedostaj?cych si? do Europy tzw. szlakiem wschodnio?ródziemnomorskim (w lutym br. do UE dosta?o si? t? drog? ok. 57 tys. osób, a w kwietniu ju? „tylko” niewiele ponad 3 600[2]). Unijni dyplomacji nie kryj? rado?ci z rezultatów porozumienia, natomiast pozarz?dowi eksperci od d?u?szego czasu zwracaj? uwag? na chybotliwe podstawy tej umowy, które mog? run?? w obliczu mniej sprzyjaj?cej postawy politycznej znad Bosforu[3]. Po pierwsze, jak zauwa?a Gerald Knaus  z o?rodka European Stability Initiative (który de facto jest autorem koncepcji umowy z Turcj?), pomimo natychmiastowego spadku liczby migrantów przybywaj?cych do Grecji tu? po wdro?eniu umowy, nale?y zwróci? uwag? na ogromn? dysproporcj? pomi?dzy liczb? osób wci?? docieraj?cych do greckich wybrze?y a liczb? osób odsy?anych z powrotem do Turcji. W okresie marzec – pa?dziernik br. spo?ród ponad 15 000 przybyszy, zaledwie 578 powróci?o do Turcji. Problem le?y w zbyt powolnym rozpatrywaniu wniosków azylowych przez greckich urz?dników (warto doda?, ?e w przypadku odwo?ania si? od negatywnej decyzji o przyznaniu azylu, zaanga?owany zostaje równie? s?dzia), ale równie? w fakcie, ?e pomimo obowi?zuj?cej umowy o readmisji z Turcj?, nie wszyscy urz?dnicy greccy uznaj? Turcj? za bezpieczny kraj, do którego, zgodnie z II Konwencj? Genewsk? mo?na odes?a? migranta. Taki stan rzeczy wynika z po?piesznej implementacji umowy pomimo protestów ze strony licznych organizacji ochrony praw cz?owieka. Zdaniem eksperta, dopóki Turcja w sposób transparenty nie udowodni, ?e wszystkie odsy?ane osoby maj? zagwarantowane godne warunki bytowe oraz zapewnion? mo?liwo?? ubiegania si? o status uchod?cy na miejscu, dopóty greccy urz?dnicy b?d? bardzo ostro?nie wydawa? decyzje o readmisji.

W?ochy pod coraz wi?kszym naciskiem migracyjnym

Umowa z Turcj? wzmog?a ruch na innej trasie migracyjnej prowadz?cej z Afryki pó?nocnej do W?och. T? d?u?sz? i niebezpieczniejsz? tras? ka?dego dnia pokonuje ?rednio ponad 1700 osób (dla porównania: do Grecji od czasu obowi?zywania porozumienia z Turcj? przybywa codziennie poni?ej 1000 osób). Wed?ug danych UNHCR (Biura Wysokiego Przedstawiciela Narodów Zjednoczonych ds. Uchod?ców) spo?ród migrantów przybywaj?cych nielegalnie na teren W?och, w 2016 roku najwi?kszy procent stanowi? obywatele Nigerii, Erytrei, Wybrze?a Ko?ci S?oniowej, Sudanu oraz Gwinei. Powa?nym wyzwaniem jest odsetek samotnie podró?uj?cych nieletnich, który si?ga obecnie ok. 17% wszystkich przybyszy.

Unijni przywódcy chc? zmniejszy? nap?yw migrantów z krajów afryka?skich za pomoc? umów analogicznych do tej, któr? UE ma z Turcj?. Odrzucaj?c oskar?enia o „kupowanie” spokoju polegaj?ce na p?aceniu przywódcom niestabilnych politycznie rz?dów za si?owe zatrzymywanie u siebie potencjalnych migrantów, autorzy europejskiego programu w zakresie migracji podkre?laj?, ?e UE udziela wsparcia rozwojowego, które z zamierzeniu ma przyczyni? si? do redukcji czynników zach?caj?cych do opuszczania kraju i migracji do Europy. Zasadnicza ró?nica pomi?dzy wspó?prac? z Turcj?, a krajami takimi jak Nigeria czy Sudan polega na wiarygodno?ci i stabilno?ci funkcjonuj?cych w tych krajach rz?dów. Krytyka pod adresem unijnego wsparcia finansowego dla pa?stw niedemokratycznych podnosi kwesti? dotowania re?imów dyktatorskich. Uzale?nienie obowi?zywania porozumie? od utrzymywania si? przy w?adzy konkretnych osób, na których nierzadko ci??? powa?ne oskar?enia o ?amanie praw cz?owieka i zbrodnie przeciwko obywatelom w?asnego kraju, postawi Uni? w k?opotliwej sytuacji. Nie b?dzie to jednak sytuacja nowa, jako ?e podobne umowy obowi?zywa?y w przesz?o?ci, chocia?by z Libi? pod rz?dami Mu’ammara al.-Kaddafiego

Wyzwania demograficzne

Na horyzoncie pojawia si? jeszcze inne powa?ne wyzwanie: na ile Unia Europejska jest w stanie przygotowa? dalekosi??ne rozwi?zania w zakresie pomocy rozwojowej dla krajów afryka?skich w najbli?szych dekadach. Demografowie bij? bowiem na alarm, ?e w nadchodz?cych dekadach  nast?pi dramatyczny wzrost liczby mieszka?ców kontynentu. Szacuje si?, ?e w samej Nigerii, która obecnie zamieszkuje poni?ej 200 000 mieszka?ców, do roku 2050 populacja si? co najmniej podwoi.

Unijna strategia

Unijny szczyt 20-21 pa?dziernika tylko w niewielkim stopniu zaj?? si? kwesti? implementacji decyzji Rady UE z wrze?nia 2015 roku o relokacji 160 tysi?cy osób. Zgodnie z zesz?orocznymi postanowieniami obj?te programem realokacji kraje cz?onkowskie maj? czas na realizacj? zobowi?za? do po?owy 2017 roku, natomiast do 19 pa?dziernika br. relokowano niewiele ponad 6200 osób.

Wydaje si?, ?e agenda oraz konkluzje ostatniego szczytu europejskiego jasno wyznaczaj? dominuj?ca tendencj? w europejskiej polityce migracyjnej, która polega na maksymalnym odepchni?ciu problemu od granic UE. Odsuwaj?c uwag? opinii spo?ecznej od kwestii relokacji, politycy chc? uspokoi? rozemocjonowane debaty, które w ostatnim czasie zyskuj? coraz wi?ksze prze?o?enie na polityk? (przyk?adem jest w?gierskie referendum w sprawie zgody na narzucanie przez unijne instytucje obowi?zkowych kwot uchod?ców). Podejmowane  na unijnych szczytach dzia?ania s? jednak powolne, a sposób implementacji pierwszej kompleksowej umowy bilateralnej o readmisji wzbudza szereg w?tpliwo?ci. Ponadto, pomimo bogatej ekspertyzy organizacji mi?dzynarodowych (UNHCR, IOM – Mi?dzynarodowej Organizacji ds. Migracji, czy FRONTEXu/ESGiP) zbyt ma?o refleksji po?wi?ca si? wyzwaniom dalekosi??nym, które powinno si? zaadresowa? ju? teraz konkretnymi dzia?aniami. Ponowna eskalacja kryzysu migracyjnego mo?e doprowadzi? do  rozpadu strefy Schengen.


  • [1] Wi?cej na temat kompetencji Europejskiej S?u?by Granicznej i Przybrze?nej mo?na znale?? w 3 numerze CIM Briefing Papers: http://centruminicjatyw.org/cim-briefing-papers-europejska-straz-graniczna-i-przybrzezna/
  • [2] Dane za: UNHCR Europe’s Refugee Emergency Weekly Report, 20 October 2016, dost?pny na: http://data.unhcr.org/mediterranean/regional.php 
  • [3] Zob. m.in: E. Collet, The Paradox of the EU-Turkey Refugee Deal Migration Policy Institute Commentary, Marzec 2016, http://www.migrationpolicy.org/news/paradox-eu-turkey-refugee-deal

Zdj?cie u?yte jako nag?ówek artyku?u:
Flagi pa?stw cz?onkowskich przed Parlamentem Europejskim,
fot. B. Marcinkowska


Przeczytaj te?:
M. Makowska, Uk?ad nie ca?kiem idealny: porozumienie UE – Turcja w sprawie kryzysu uchod?czego
M. Russjan, Polityka UE wobec uchod?ców – analiza dotychczasowego podej?cia
J. To?czyk, Jak kryzys migracyjny wp?ynie na scen? polityczn? w Niemczech?
M. Makowska, Migracja w Unii Europejskiej – kilka przyk?adów w dobie kryzysu
M. Makowska, Waga ludzkiego ?ycia w politycznej grze Europy
A. Biernacka-Rygiel, Kryzys migracyjny: jakie rozwi?zania dla Grecji?
Polecamy równie?:
M. Makowska, Europejska Stra? Graniczna i Przybrze?na. Perspektywy dla nowej agencji ds. granic zewn?trznych UE, CIM Briefing Papers nr 3/2016
The following two tabs change content below.

Marta Makowska

Marta Makowska -€“ doktorantka na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW. Magister politologii Instytutu Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych UJ. Przez ponad trzy lata działaczka Koła Studentów Stosunków Międzynarodowych UJ. Stypendystka programu Erasmus w Instytucie Nauk Politycznych w Paryżu (Sciences Po Paris). Absolwentka studiów podyplomowych „Akademia Menedżerów III Sektora” z zakresu zarządzania NGO w Collegium Civitas w Warszawie. Obszary zainteresowań: Bliski Wschód i Afryka Północna, Unia Europejska, Turcja, Francja, wybrane aspekty filozofii XX wieku. kontakt: marta.makowska(at)centruminicjatyw.org

Brak komentarzy on "Oblężona Forteca Europa: refleksje po październikowym szczycie Rady Europejskiej"

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>