Dziel i rządź – frakcje i grupy brytyjskiej polityki

975 0
MARCEL LESIK

Kiedy 23 czerwca 2016 roku mieszka?cy Zjednoczonego Królestwa poszli do urn, odpowiadaj?c na pytanie o cz?onkostwo w Unii Europejskiej, obserwatorzy referendum zauwa?ali, ?e brytyjskie spo?ecze?stwo przyst?puje do tego g?osowania podzielone jak nigdy. Jednak wspomniane podzia?y pog??bia?y si? od bardzo dawna, a ich odzwierciedleniem w politycznej rzeczywisto?ci jest liczba frakcji i grup istniej?cych w najwa?niejszych partiach brytyjskiego systemu politycznego – Partii Konserwatywnej i Partii Pracy. Kiedy polsk? scen? polityczn? wstrz?sa? sukces Paw?a Kukiza w wyborach prezydenckich – kandydata, którego program opiera? si? na postulacie  utworzenia w Polsce jednomandatowych okr?gów wyborczych – przeciwnicy wskazywali, ?e taki system prowadzi? b?dzie, jak w Wielkiej Brytanii, do „zabetonowania” sceny politycznej na dwóch najwi?kszych partiach. Obecnie jednak nie tylko liczba partii w brytyjskiej demokracji si? zwi?ksza, co najbardziej zauwa?alne by?o po zwyci?stwie UKIPu w wyborach do parlamentu europejskiego w 2014 roku. Dzi? tak?e mnogo?? grup interesów u Konserwatystów i w Partii Pracy jest bardziej znacz?ca ni? kiedykolwiek. Linie podzia?u oraz charakter partyjnych frakcji ró?ni si? w zale?no?ci od ugrupowania. W Partii Pracy grupy te s? dobrze zorganizowane i osadzone w rzeczywisto?ci partyjnej, z biegiem czasu koryguj?c jedynie swoj? my?l o bie??ce wydarzenia. Konsekwencj? takiego stanu rzeczy jest ograniczona liczba takich ugrupowa?. Trzeba jednak pami?ta?, ?e poza instytucjami ideologicznymi wewn?trz partii na kierunek dzia?a? Partii Pracy maj? te? wp?yw zwi?zki zawodowe. Je?li chodzi o Parti? Konserwatywn?, to sytuacja wygl?da odwrotnie. Mo?na wskaza? na szereg inicjatyw dotycz?cych konkretnych kwestii, w które anga?uj? si? pojedynczy pos?owie lub lokalni radni licz?c na dotarcie ze swoimi postulatami do w?adz partyjnych. St?d poza ruchami ideologicznymi w ostatnich latach powstawa?y grupy takie jak na przyk?ad „Just Give Us A Referendum” czy „The 301 Group”. Celem tej pierwszej by?o doprowadzenie do referendum ws. cz?onkostwa w UE. The 301 Group postuluje natomiast reform? brytyjskiego systemu wyborczego, w szczególno?ci ograniczenie liczby pos?ów do 600.  Swego rodzaju wyj?tkiem jest Komitet 1922 – organizacja zrzeszaj?ca szeregowych torysów nie piastuj?cych funkcji rz?dowych. Spotykaj?ca si? co tydzie? organizacja na co dzie? jest narz?dziem przeznaczonym do skomunikowania setek pos?ów oraz wymiany opinii i uwag wobec bie??cych ustaw i dzia?a? rz?du. W sytuacjach kryzysowych Komitet ten odgrywa jednak zwykle decyduj?c? rol? w dymisji ministrów czy nawet premiera rz?du. W kuluarach brytyjskiej polityki zwyk?o si? wi?c mawia?, i? „Kiedy Komitet 1922 nawo?uje do Twej rezygnacji, czas odej??”. Najwa?niejsz? rol? Komitetu 1922 w Partii Konserwatywnej jest organizacja wyborów na lidera partii – to Zarz?d Komitetu ustala zasady i przeprowadza g?osowanie w ramach grupy parlamentarzystów. Obecnie przewodnicz?cym Komitetu jest Graham Brady, reprezentant prawicowego, antyunijnego skrzyd?a Konserwatystów, który jednocze?nie jest cz?onkiem Zarz?du Partii.

Konserwaty?ci

Podstawowym powodem podzia?ów wewn?trzpartyjnych s? oczywi?cie ró?nice w pogl?dach, które w krajach o proporcjonalnym systemie wyborczym skutkuj? zazwyczaj utworzenie nowej partii. W Wielkiej Brytanii spory te ko?cz? si? natomiast wewn?trzn? walk? frakcji w zaciszach gabinetów w Parlamencie i na Downing Street 10. W Partii Konserwatywnej przez lata ukszta?towa?y si? zasadniczo 3 g?ówne nurty, które reprezentowane s? przez ró?ne frakcje, k?ad?ce nacisk na ró?ne aspekty polityki. Te trzy nurty to one-nation conservatism, konserwatyzm spo?eczny oraz Thatchery?ci. Nurtem dominuj?cym od momentu doj?cia do w?adzy w partii przez Davida Camerona jest one-nation conservatism. W ramach tego nurtu, stworzonego przez Benjamina Disraeliego, premiera w latach 1868 i 1874-1880, podkre?la si? warto?? zachowania harmonii spo?ecznej podczas implementacji konserwatywnych rozwi?za?. Dlatego konserwaty?ci z tego nurtu podejmuj? dzia?ania cz?sto uto?samiane z lewic?, takie jak np. podwy?szanie p?acy minimalnej, zwi?kszanie zabezpiecze? socjalnych dla najbiedniejszych, czy legalizacja zwi?zków homoseksualnych. Wewn?trz tego nurtu wa?nymi frakcjami s? takie grupy jak The Tory Reform Group, The Cameroons oraz 2020 Group. Wszystkie te ruchy, ??cz? centrowe pogl?dy, ch?? reformowania partii, w czym za wzór stawiaj? sobie Tony’ego Blaira i jego modernizacj? Partii Pracy. Obecnie niemal wszyscy czo?owi politycy partii rz?dz?cej – Theresa May, Boris Johnson, Philip Hammond – identyfikuj? si? jako Konserwaty?ci „one-nation”. Konserwatyzm spo?eczny odwo?uje si? z kolei do klasycznych warto?ci Konserwatystów – chrze?cija?stwo, duma narodowa, suwerenno??, piel?gnowanie tradycji, warto?ci rodzinne. Bezpo?redni? konsekwencj? tych pogl?dów jest m.in. zdecydowany sprzeciw wobec Unii Europejskiej czy postulowanie o ograniczenie imigracji. Najwa?niejsz? grup? reprezentuj?c? ten nurt jest The Cornerstone Group. Grupa, do której nale?y ok. 40 pos?ów, mi?dzy innymi Jacob Rees-Mogg, John Redwood czy Peter Bone, jest g?ównym ?ród?em rebelii wobec rz?dowych propozycji legislacyjnych, co w sytuacji tak ma?ej wi?kszo?ci w parlamencie jak obecnie (330 do 320) stanowi powa?ny problem dla przywództwa partii. Mi?dzy innymi dlatego Theresa May, powo?uj?c swój gabinet, powo?a?a do niego tak wielu cz?onków kampanii VoteLeave, aby zadowoli? to skrzyd?o partii i zapewni? sobie swobod? rz?dzenia. Trzeci? g?ówn? frakcj? s? Thatchery?ci, czyli cz?onkowie partii chc?cy kontynuowa? dzie?o premier Margaret Thatcher, szczególnie w zakresie podej?cia do polityki mi?dzynarodowej oraz gospodarki. G?ównymi warto?ciami przy?wiecaj?cymi ich dzia?aniu s? m.in. wolny rynek, promowanie warto?ci pracy, odpowiedzialna polityka fiskalna (d??enie do zerowego deficytu bud?etowego), ekonomia poda?y, sprzeciw wobec integracji europejskiej, rozwijanie relacji ze Wspólnot? Narodów (The Commonwealth). Wielu Konserwatystów wybranych w wyborach parlamentarnych w 2010 roku deklarowa?o si? jako „dzieci Thatcher”, w zwi?zku z czym nast?pi? rozwój grup promuj?cych i rozwijaj?cych te idee ?elaznej Damy. Jedn? z nich jest Free Enterprise Group, za?o?ona przez Elisabeth Truss organizacja skupiaj?ca si? przede wszystkim na zapewnieniu ?atwo?ci prowadzenia biznesu. Inn? jest No Turning Back – grupa zrzeszaj?ca niemal 1/3 pos?ów Partii Konserwatywnej, której nazwa nawi?zuje do s?ynnego wyst?pienia premier Thatcher na partyjnej konferencji w 1985 roku. W tym przypadku chodzi o obron? reformy pa?stwa dokonanej przez rz?d pierwszej brytyjskiej kobiety-premier. Grupa ta jest parlamentarn? reprezentacj? wi?kszego ruchu o nazwie Conservative Way Forward – organizacji stawiaj?cej za swój priorytet promowanie dokona? ?elaznej Damy oraz dalsze wdra?anie wolnorynkowych reform. Szacuje si?, ?e Thatcherowcy  na czele z Davidem Davisem, Liamem Foxem czy Andre? Leadsom zajmuj? obecnie oko?o 30% stanowisk w gabinecie Theresy May.

Partia Pracy

Tony Blair ca?kowicie zmieni? oblicze Partii Pracy w czasie swojej prezesury w partii. Z tego powodu g?ówna linia podzia?u prowadzi pomi?dzy zwolennikami centrowej polityki Blaira (tzw. Blairy?ci) a jej przeciwikami – tradycyjni, konserwatywni socjalisci. W?ród tych pierwszych najwa?niejszymi dzi? ruchami s? Progress i Labour First, które podczas wyborów lidera w 2015 roku zdecydowa?y si? prowadzi? wspólne wiece pod has?em ABC (Anything But Corbyn). Spoiwem ??cz?cym te frakcie jest ch?? kontynuowania ekonomicznych i obyczajowych osi?gni?? Nowej Partii Pracy – wspieranie równo?ci, ró?norodno?ci i inkluzywno?ci w Wielkiej Brytanii oraz post?powe spojrzenie na ?wiat. Wa?n? osob? w tym gronie jest Liz Kendall, która kandydowa?a w wyborach na lidera partii w 2015 roku. Grup? ??cz?c? dwie dominuj?ce my?li w Partii Pracy jest Compass. Wskazana grupa powsta?a w 2003 roku, kiedy grupa polityków Partii Pracy uzna?a , ?e dzia?ania podejmowane przez Tony’ego Blaira w nieakceptowanym stopniu zbli?aj? si? do kanonów Partii Konserwatywnej. Z tym ruchem identyfikowani byli m.in. poprzedni lider Partii Pracy Ed Milliband i sekretarz skarbu w gabinecie cieni Ed Balls. Wp?ywy tego ruchu w Partii Pracy os?ab?y jednak w 2011 roku, kiedy zdecydowano o otwarciu si? Compassu na cz?onków innych partii politycznych. Ruchem, który obecnie zyskuje najwi?ksz? popularno?? w?ród szeregowych cz?onków Partii jest Momentum. Organizacja b?d?ca ideowym zapleczem lidera, Jeremy’ego Corbyna, z?o?ona jest g?ównie z m?odych ludzi, optuj?cych za wdro?eniem tradycyjnych socjalistycznych rozwi?za?, takich jak zwi?kszenie podatków, nacjonalizacja kolei i poczty, ograniczenie wydatków na zbrojenia czy wielki program inwestycji publicznych. Obecna trudna sytuacja Partii Pracy jest wynikiem pewnej asymetryczno?ci wskazanych powy?ej podzia?ów w partii – w ramach grupy parlamentarnej zdecydowan? przewag? maj? zwolennicy blairyzmu, natomiast „w terenie”, czyli w?ród szeregowych cz?onków partii w ca?ym kraju, coraz wi?ksz? przewag? maj? zwolennicy powrotu do tradycyjnych socjalistycznych warto?ci.

Stosunek do UE

Od czasów rz?dów Margaret Thatcher temat relacji Wielkiej Brytanii z ówczesn? Wspólnot? Europejsk? sta? si? przyczyn? g??bokich  podzia?ów istniej?cych  pomi?dzy dwoma partiami. Podzia?ów, które ci?gn? si? do dzi? i s? ?ród?em konfliktów, szczególnie dla liderów Konserwatystów. To w?a?nie w tamtym okresie powsta?y najistotniejsze dzi? frakcje lobbuj?ce kierownictwo partii na rzecz swoich przekona? co do przysz?o?ci relacji Wielkiej Brytanii z Uni? Europejsk?. W?ród Konserwatystów najd?u?ej dzia?aj?c? jest Better Off Out, za?o?ona przez Lorda Tebbita, by?ego przewodnicz?cego Partii Konserwatywnej za rz?dów Margaret Thatcher oraz Frederica Forsytha, bestsellerowego autora takich ksi??ek jak „Akta Odessy” czy „Szakal”. Z czasem grupa ta ewoluowa?a i dzi? zrzesza nie tylko konserwatystów (w?ród których najbardziej znanym jest Peter Bone) ale te? pó?nocnoirlandzkich unionistów oraz cz?onków UKIPu. Innym eurosceptycznym blokiem, cho? o zdecydowanie bardziej centrowych pogl?dach, jest The Fresh Start Project. Cz?onkowie wskazanej grupy uznaj?, ?e wspó?prac? w Europie nale?y rozwija?, trzeba jednak odda? wi?cej w?adzy z powrotem do pa?stw cz?onkowskich i zdemokratyzowa? funkcjonowanie instytucji unijnych. To w?asnie prace i raporty tej grupy stanowi? intelektualne zaplecze dzia?a? Partii Konserwatywnej w Parlamencie Europejskim i frakcji Konserwatystów i Reformatorów. Liderem tej grupy by?a Andrea Leadsom, jedna z liderek kampanii #VoteLeave, kandydatka w wyborach na lidera partii w 2016 roku, a obecnie Sekretarz Stanu ds. ?rodowiska. Z kolei euroentuzjastów w Partii Konserwatywnej zrzesza Conservative Group for Europe pod przewodnictwem Kennetha Clarke’a, które argumentuje, ?e cz?onkostwo Zjednoczonego Królestwa w Unii Europejskiej jest zgodne z konserwatywnymi warto?ciami, jak wolno?? jednostki i wolny rynek. W przypadku Partii Pracy wp?ywy centrolewicowego „blairyzmu” ci?gle odzwierciedlone s? w pogl?dach cz?onków partii. Z tego te? powodu, wi?kszo?? ruchów, jak np. Labour First, Labour for Common Good czy Progress opowiadaj? si? zdecydowanie za cz?onkostwem w Unii Europejskiej. Jednak?e grupy bardziej lewicowe, takie jak Red Shift czy Labour Future, odwo?uj?c si? do tradycyjnych warto?ci Partii Pracy,  popar?y w kampanii stron? optuj?c? za wyj?ciem. Labour Future nawet by?o jednym z motorów nap?dowych kampanii #VoteLeave, a takie osoby jak Kate Hoey czy John Mills wybi?y si? w czasie kampanii jako konserwatywne, antyunijne skrzyd?o Partii Pracy.

***

Nie ulega w?tpliwo?ci, ?e artyku? ten przedstawia tylko cz??? istniej?cych ruchów wewn?trz najwa?niejszych partii najstarszej europejskiej demokracji.  Przygl?daj?c si? tym podzia?om warto jednak zauwa?y? pewien proces kszta?towania si? programów i realizacji zobowi?za? przez ich przedstawicieli. W dobie ci?g?ych sonda?y i bada? pog??bionych partie staraj? si? godzi? ambicje i cele swoich cz?onków z oczekiwaniami i nastrojami spo?ecze?stwa. Problem pojawia si? jednak wtedy, kiedy w trakcie analizy bada? i partyjnego przeci?gania liny w spo?ecze?stwie dojdzie do fundamentalnych przemian niedostrzegalnych w rutynowych dzia?aniach agencji badawczych. Wówczas problemy te s? ignorowane, frustracja odczuwaj?cych ich obywateli narasta, szukaj?c uj?cia w najbli?szej nadarzaj?cej si? okazji. Pozostaje mie? nadziej?, ?e zesz?oroczne referendum rzeczywi?cie mia?o dla najwa?niejszych brytyjskich ugrupowa? efekt porównywalny z orze?wiaj?cym wiadrem zimnej wody, który w przysz?o?ci pozwoli im zaproponowa? lepsze rozwi?zania polityczne dla swoich wyborców.

Zdj?cie: Hause of Commons,Wikipedia.org, licencja CC


Marcel Lesik – Absolwent Analityki Gospodarczej na Uniwersytecie Ekonomicznym w Katowicach. Uczestnik wielu konferencji mi?dzynarodowych, m.in. OECD Forum w Pary?u czy Forum Ekonomiczne w Krynicy. Pasjonat ekonomiii i polityki mi?dzynarodowej oraz wszystkich nurtów ??cz?cych te dwie dziedziny nauki. Cz?onek Forum M?odych Dyplomatów. Stypendysta programu EEA Grants na Universitetet i Agder w Kristiansand w Norwegii. Publikowa? w magazynie MyCompany Polska i na portalu UKPolitics po polsku.


Przeczytaj te?:
K. Czupa, A jednak Brexit?
A. Radziwo?, Porozumienie z Londynu: czy uda si? unikn?? Brexitu?
A. Radziwo?, „Szkocja dla Szkotów” czyli spektakularne zwyci?stwo SNP
A. Radziwo?, Migracyjny prztyczek dla Konserwatystów
P. Sopo?ko, „The Clash of the Kings”

Brak komentarzy on "Dziel i rządź – frakcje i grupy brytyjskiej polityki"

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>