Paszport Nansena – zapomniana polityka uchodźcza?

ONZ
524 0
MARTA MAKOWSKA

Fridtjof Nansen, urodzony w XIX wieku, norweski podró?nik, polarnik, naukowiec i dyplomata jest postaci? s?abo rozpoznawaln? w Polsce. W latach 20. XX wieku piastowa? urz?d szefa delegacji rz?du norweskiego przy Lidze Narodów (poprzedniczki Organizacji Narodów Zjednoczonych) w Genewie, gdzie anga?owa? si? w pomoc uchod?com. Nansen zosta? mianowany pierwszym Wysokim Przedstawicielem ds. uchod?ców (stanowisko dotyczy?o wówczas uchod?ców rosyjskich) przy Lidze.

Po zako?czeniu I wojny ?wiatowej uchod?cy b?d?cy ofiarami zmian geopolitycznych na mapie ?wiata potrzebowali pomocy na bezprecedensow? skal?. Jednak pa?stwa mia?y trudno?? z niesieniem im pomocy z uwagi na problemy natury administracyjnej – pozbawieni obywatelstwa lub legitymuj?cy si? dokumentami z nieistniej?cych ju? pa?stw uciekinierzy nie spe?niali formalnych wymogów stawianych przed nimi. Ten i?cie kafkowski dramat sk?oni? Nansena do wymy?lenia, a nast?pnie forsowania na forum Ligi Narodów specjalnego dokumentu to?samo?ci o mi?dzynarodowej randze – z czasem nazwanego jego imieniem – tj. paszportu Nansena, który otwiera? uchod?com drog? do legalnego osiedlania si? w bezpiecznym pa?stwie, gwarantuj?c im jednocze?nie brak mo?liwo?ci deportacji do kraju, z którego uciekli. Ta istotna gwarancja by?a prekursorem tzw. zasady non-refoulment wpisanej w obowi?zuj?c? do dzi? Konwencj? dotycz?c? statusu uchod?ców z 1951 roku (zwan? potocznie Konwencj? Genewsk?).  Zasada stanowi o zakazie deportacji osoby, której odmówiono statusu uchod?cy do kraju, w którym mog?yby takiej osobie grozi? prze?ladowania. Oznacza to, ?e pa?stwo, które odmówi?o przyznania statusu uchod?cy musi w inny sposób zapewni? inn? form? opieki osobie prze?ladowanej. Od zasady istniej? dwa wyj?tki – gdy rzeczona osoba stanowi zagro?enie dla bezpiecze?stwa pa?stwa, w którym si? znajduje oraz gdy osoba ta skazana jest prawomocnym wyrokiem s?dowym za powa?ne przest?pstwo i stanowi zagro?enie dla spo?ecze?stwa pa?stwa pobytu (art. 33 Konwencji).

Paszport Nansena wprowadzono do u?ytku w 1922 roku na mocy umowy pomi?dzy pa?stwami nale??cymi do Ligi. Pocz?tkowo dotyczy? on rosyjskich uchod?ców, którzy po wygranej przez Bolszewików wojnie domowej pozbawieni zostali obywatelstwa na mocy dekretu Lenina (dekretem zosta?o dotkni?tych ponad 800 000 osób). Rok po podpisaniu porozumienia paszport by? uznawany przez 39 pa?stw, a w roku 1943 ju? przez 52. W okresie swojego funkcjonowania pomóg? 450 000 osobom. W?ród beneficjentów Paszportu Nansena znalaz? si? szereg znanych postaci, m.in. Marc Chagall, Vladimir Nabokov, Igor Strawi?ski oraz Jadwiga Pi?sudska. Dokument wydawano do roku 1938.

Dlaczego dzi? warto przywo?a? ten zapomniany dokument? Poniewa? problemy uchod?ców uciekaj?cych przed wojn? nie zmieni?y zasadniczo swojej natury. Równie? obecnie, kwestie natury administracyjnej s? g?ównym powodem niskiej skuteczno?ci pomocy dla najbardziej potrzebuj?cych. Po II wojnie ?wiatowej spo?eczno?? mi?dzynarodowa wprowadzi?a „nast?pc?” paszportu Nansena w postaci Genewskiego Dokumentu Podró?y na podstawie Konwencji Genewskiej. Dokument ten, cho? honorowany na znacznie wi?kszym obszarze ni? Paszport Nansena, nie wprowadza równie du?ych uprawnie? dla uchod?ców, bo, jak sama nazwa wskazuje, jest przede wszystkim dokumentem s?u??cym do umo?liwienia przemieszczania si?.

Przechodz?c od ogó?u do szczegó?u, warto odnie?? ide? paszportu Nansena do trwaj?cego od 2012 roku syryjskiego kryzysu migracyjnego, który wstrz?sn?? politycznie Europ? na przestrzeni ostatnich 5 lat. Skala pomocy potrzebnej dla uchod?ców z regionu ogarni?tego wojn? domow? jest wi?ksza ni? ta, której ?wiadkiem w latach 20. ubieg?ego stulecia by? Fridtjof Nansen. Jak pokaza?y spory wokó? systemu relokacji uchod?ców na poziomie UE, nie ma politycznego klimatu na rozwi?zania a la Nansen. Dodatkowo, mi?dzynarodowe organizacje humanitarne zwracaj? uwag? na liczne naruszenia obowi?zuj?cej unijne pa?stwa Konwencji Genewskiej, które w du?ej mierze s? wynikiem ?wiadomych politycznych decyzji. Najwi?ksze w?tpliwo?ci wzbudzi?a implementacja postanowie? umowy mi?dzynarodowej pomi?dzy UE – a Turcj?, o której szerzej pisa?am w zesz?ym roku. Ponadto, w bie??cym roku najwi?kszy nacisk polityki migracyjnej UE k?adzie si? na efektywn? wspó?prac? z krajami Afryki Pó?nocnej, która ju? w przesz?o?ci (wspó?praca W?och z libijskim re?imem Kaddafiego) budzi?a w?tpliwo?ci pod wzgl?dem jej komplementarno?ci z mi?dzynarodowym prawem humanitarnym.


Post Scriptum: Fridtjof Nansen w 1923 roku otrzyma? Pokojow? Nagrod? Nobla za swój wk?ad w pomoc uchod?com. Z kolei od 1954 roku corocznie przyznawana jest nagroda Nansena dla jednostek i instytucji, które wnosz? istotny wk?ad w pomoc uchod?com na ?wiecie. Fundatorem nagrody jest Urz?d Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchod?ców (UNHCR).


Przeczytaj te?:
M. Makowska, Uk?ad nie ca?kiem idealny: Porozumienie UE-Turcja w sprawie kryzysu uchod?czego
M. Russjan, Polityka UE wobec uchod?ców – analiza dotychczasowego podej?cia
Total 0 Votes
0

Tell us how can we improve this post?

+ = Verify Human or Spambot ?

The following two tabs change content below.

Marta Makowska

Marta Makowska -€“ doktorantka na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW. Magister politologii Instytutu Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych UJ. Przez ponad trzy lata działaczka Koła Studentów Stosunków Międzynarodowych UJ. Stypendystka programu Erasmus w Instytucie Nauk Politycznych w Paryżu (Sciences Po Paris). Absolwentka studiów podyplomowych „Akademia Menedżerów III Sektora” z zakresu zarządzania NGO w Collegium Civitas w Warszawie. Obszary zainteresowań: Bliski Wschód i Afryka Północna, Unia Europejska, Turcja, Francja, wybrane aspekty filozofii XX wieku. kontakt: marta.makowska(at)centruminicjatyw.org

Brak komentarzy on "Paszport Nansena – zapomniana polityka uchodźcza?"

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *