Katar nie daje przywołać się do saudyjskiego porządku

665 0
KATARZYNA CZUPA

Od wybuchu konfliktu w Zatoce Perskiej min??y ju? prawie trzy miesi?ce. Jednak po pocz?tkowej, gwa?townej eskalacji napi?? pomi?dzy Katarem a koalicj? pa?stw pod przywództwem Arabii Saudyjskiej, temat ten znikn?? z nag?ówków gazet. Nie oznacza to, ?e sytuacja po cichu uleg?a normalizacji. Wr?cz przeciwnie.

Burza w szklance piasku

Konflikt zacz?? si? 5 czerwca 2017r., kiedy to Arabia Saudyjska (wraz z m.in. Bahrajnem, Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi (ZEA) i Egiptem) zerwa?a stosunki dyplomatyczne z Katarem. Na pa?stwo to zosta? na?o?ony tak?e szereg sankcji, które obejmuj? m.in.:

  • zamkni?cie granicy mi?dzy Arabi? Saudyjsk? a Katarem;
  • zamkni?cie przestrzeni powietrznej i morskiej dla samolotów i statków katarskich;
  • zakaz zwi?kszania zaanga?owania na rynku katarskim przez banki z w/w pa?stw;
  • wstrzymanie dostaw cukru przez Arabi? Saudyjsk? i ZEA.

Jak poinformowano, krok ten by? odpowiedzi? na wspieranie przez Katar organizacji terrorystycznych i zbyt bliskie relacje z Iranem. Chocia? wprowadzone restrykcje stanowi? powa?ne utrudnienie dla funkcjonowania pa?stwa, a zw?aszcza jego gospodarki, nie przynios?y one spodziewanego efektu w postaci natychmiastowego „przywo?ania” Kataru do porz?dku ustalanego przez Saudów.

Wobec braku oczekiwanej reakcji, kilka tygodni pó?niej wspomniane pa?stwa wystosowa?y 13-punktowe ultimatum, którego termin wyznaczono na pocz?tek lipca br. Na li?cie ??da? znalaz?o si? m.in. zamkni?cie stacji telewizyjnej al-Jazeera, ograniczenie kontaktów z Iranem oraz zamkni?cie tureckiej bazy wojskowej tworzonej na terytorium Kataru. Katar odmówi? jednak spe?nienia tych ??da?. Nie pomog?o te? przed?u?enia terminu o 48 godzin. W odpowiedzi, saudyjski minister spraw zagranicznych poinformowa?, ?e „w odpowiednim czasie koalicja pa?stw podejmie dalsze dzia?ania zgodne z prawem mi?dzynarodowym”.

Co to w praktyce oznacza? Przedstawiaj?c ultimatum nie by?o mowy o na?o?eniu kolejnych sankcji, lecz zniesieniu tych obecnie obowi?zuj?cych. Odrzucaj?c postawione ??dania Katar nie ryzykowa? wi?c radykalnej eskalacji konfliktu. Chocia? ambasador ZEA w Rosji zapowiedzia?, ?e mo?liwe jest wprowadzenie dalszych restrykcji (partnerzy handlowi Kataru mieli stan?? przed wyborem, czy wol? utrzymywa? relacje z izolowanym pa?stwem czy z trzema pozosta?ymi krajami), nie odnios?o to po??danych skutków. Co wi?cej, 18 lipca br. przedstawiciele koalicji poinformowali, ?e wycofuj? si? z ultimatum. Zamiast tego zaproponowali, by sk?oni? Katar do przestrzegania sze?ciu generalnych zasad: zwalczanie terroryzmu i ekstremizmu, odmowa udzielenia wsparcia grupom terrorystycznym, zaprzestanie podejmowania dzia?a? nawo?uj?cych do nienawi?ci i przemocy oraz powstrzymanie si? od ingerencji w sprawy wewn?trzne innych krajów. Tym razem nie przedstawiono ?adnego terminu na wdro?enie tych regu?.

Od tego czasu sytuacja utrzymuje si? w stanie zbli?onym do czerwcowego statusu quo ­– napi?cia mi?dzy stronami sta?y si? elementem nowej politycznej rzeczywisto?ci na Pó?wyspie Arabskim. Katar nie tylko nie ograniczy? kontaktów z Iranem, ale pod koniec sierpnia przywróci? pe?ne stosunki dyplomatyczne z tym pa?stwem. Ambasador Kataru rozpocz?? prac? w Teheranie 26 sierpnia br.[1] Przedmiotem konfliktu by?a równie? m.in. kwestia mo?liwo?ci podró?y Katarczyków do Mekki w trakcie „miesi?ca pielgrzymki” (zu al-hid?d?a, 12 miesi?c w kalendarzu muzu?ma?skim). W zwi?zku z zamkni?ciem granicy mi?dzy Katarem a Arabi? Saudyjsk?, obywatele pierwszego z pa?stw nie mogli odby? pielgrzymki, co w ocenie katarskiego rz?du jest sprzeczne z nauk? Islamu. W po?owie sierpnia saudyjskie w?adze zgodzi?y si? na otwarcie granic dla osób udaj?cych si? do Mekki, jednak strony nie dosz?y do kompromisu w kwestiach logistycznych, co de facto uniemo?liwi?o Katarczykom odbycie podró?y.

Bilans strat

Jakie efekty przynios?y na?o?one sankcje? Wbrew temu co mo?e si? zdawa? nie doprowadzi?y one do ?adnych zak?óce? w eksporcie surowców energetycznych, w tym gazu. Pa?stwa le??ce na Pó?wyspie Arabskim nie s? kluczowymi partnerami Kataru je?li chodzi o dostawy surowca, a blokada granic nie odci??a pa?stwa od g?ównych szlaków transportowych.

Konflikt wywo?a? jednak spore problemy je?li chodzi o import. Wed?ug danych Mi?dzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW) jego warto?? w czerwcu br. by?a o 40 proc. ni?sza ni? w analogicznym okresie w roku ubieg?ym. Chodzi przede wszystkim o ?ywno??. Jest ona bowiem niemal w ca?o?ci sprowadzana zza granicy. Chocia? importowane dobra pochodz? z ró?nych krajów, s? one transportowane g?ównie drog? l?dow?. Bior?c pod uwag? fakt, ?e na l?dzie Katar graniczy wy??cznie z Arabi? Saudyjsk?, zamkni?cie granicy mi?dzy pa?stwami oznacza faktyczne odci?cie Kataru od dostaw. Do tego dochodzi brak mo?liwo?ci przekraczania przestrzeni powietrznej i morskiej s?siadów, co utrudnia transport alternatywnymi drogami.

Restrykcje istotnie ugodzi?y tak?e w dzia?alno?? Qatar Airways, jednego z najwi?kszych przewo?ników w regionie. W zwi?zku z zamkni?ciem strefy powietrznej linie lotnicze zosta?y zmuszone do modyfikacji tras oraz zawieszenia niektórych po??cze?. Wprowadzone zmiany, cho? nie stanowi? zagro?enia dla linii lotniczych, generuj? dodatkowe koszty, które w przypadku przed?u?ania si? konfliktu mog? powa?nie nadw?tli? sytuacj? finansow? firmy.

Ucierpia? tak?e rynek kapita?owy. W ci?gu miesi?ca od wybuchu konfliktu katarska gie?da straci?a 10 proc. Chocia? w lipcu sytuacja uleg?a lekkiej poprawie, w?ród inwestorów wci?? dominuje pesymizm – warto?? indeksu Qatar Exchange jest najni?sza od stycznia 2016 r.

Ograniczenia gospodarcze wp?yn??y równie? na ocen? kredytow? Kataru. Tu? po wybuchu konfliktu agencja ratingowa S&P zdecydowa?a si? obni?y? ratingu kraju do poziomu AA- (z AA). W uzasadnieniu poinformowano, ?e sankcje zwi?ksz? wra?liwo?? kataru na czynniki zewn?trzne oraz mog? odbi? si? na wzro?cie gospodarczym i sytuacji bud?etu pa?stwa. Na podobny krok pod koniec sierpnia zdecydowa? si? Fitch. Je?li chodzi o trzeci? z agencji, Moody’s, cho? nie zdecydowano si? na obni?k? oceny, zmieniono perspektyw? dla kraju na negatywn?.

Pomoc s?siedzka

Mimo napotkanych trudno?ci sytuacja w Katarze powoli si? normalizuje gdy? pa?stwo dysponuje znacznymi rezerwami finansowymi (uwzgl?dniaj?c fundusze inwestycyjne, w po?owie czerwca br. wynosi?y one 250% PKB kraju). Jak mówi? Ali Shareef Al Emadi, Minister Finansów Kataru, si?a finansowa kraju jest ogromna i wystarczy, by obroni? zarówno walut? jak i ca?? gospodark? przed efektami sankcji.

Negatywne skutki kryzysu pomaga niwelowa? nie tylko poduszka finansowa. Pod koniec sierpnia MFW opublikowa? podsumowanie dorocznego przegl?du gospodarki katarskiej (przegl?dy dokonywane s? wobec wszystkich pa?stw cz?onkowskich na mocy artyku?u IV Statutu MFW). Jak podkre?lono, kraj kontynuuje proces dostosowania do nowych warunków. Jego kluczowym elementem jest konsolidacja fiskalna, w tym przede wszystkim ograniczenia wydatków oraz wzrost przychodów pochodz?cych z sektorów innych ni? wydobywczy. Jak podkre?lono, po gwa?townym spadku importu w czerwcu, lipiec przyniós? stopniow? normalizacj?. Jest to efekt podj?tych dzia?a?, które maj? na celu dywersyfikacj? dostawców oraz tras transportu dóbr. Katar intensyfikuje tak?e próby samodzielnego przetwarzania ?ywno?ci. Przedstawiciele MFW podkre?lili tak?e, ?e sankcje nie zagrozi?y realizacji projektów infrastrukturalnych oraz reformom strukturalnym. Przewiduje si?, ?e wzrost sektorów gospodarki niezwi?zanych z wydobyciem w 2017 r. ma wynie?? 4,6%.

Udzia? w normalizacji sytuacji maj? przede wszystkim Iran, Turcja i Oman. Od wybuchu kryzysu Iran wysy?a? do Kataru samoloty z ?ywno?ci?. Jednak nie taka dora?na pomoc, a intensyfikacja wspó?pracy gospodarczej maj? najwi?ksze znaczenie. Przekierowane szlaki handlowe przebiegaj? w?a?nie przez terytorium wymienionych pa?stw. Zwi?kszy? si? tak?e wolumen eksportowanych przez nie dóbr – w czerwcu warto?? eksportu towarów tureckich do Kataru wynios?a 53,4 mln dolarów podczas gdy w maju by?o to 36,2 mln dolarów, co oznacza 47-procentowy wzrost. Co wi?cej, na pocz?tku sierpnia br. mia?y miejsce rozmowy mi?dzy przedstawicielami Kataru, Turcji i Iranu na temat nowej, sta?ej trasy l?dowej, która u?atwia?aby import dóbr tureckich. Trasa przebiega?aby przez terytorium Iranu sk?d dobra przesy?ane by?yby dalej drog? morsk?. Dzia?anie to ma na celu obni?enie kosztów importu dóbr alternatywnymi ?cie?kami[2].

?ród?o: GoogleMaps

?ród?o: GoogleMaps

Konflikt przyniós? tak?e wzrost aktywno?ci Kuwejtu na regionalnej arenie politycznej. Pa?stwo to nie nale?y do koalicji, która wyst?pi?a przeciwko Katarowi. Pe?ni ono natomiast rol? mediatora. Odpowied? Kataru na ultimatum z?o?ono w?a?nie na r?ce przedstawicieli Kuwejtu. Z pa?stwem tym rozmowy prowadz? równie? m.in. USA, Rosja i przedstawiciel ONZ, które tak?e podejmuj? dzia?ania na rzecz rozwi?zania konfliktu.

Trudno oceni? kiedy i w jaki sposób sytuacja ulegnie normalizacji. W pi?tek 8 wrze?nia 2017 r. emir Kataru  Tamim bin Hamad Al Thani oraz saudyjski nast?pca tronu Mohammed bin Salman odbyli rozmow? telefoniczn?. To pierwszy, od wybuchu konfliktu, kontakt oficjalnych przedstawicieli obu pa?stw. Wed?ug oficjalnych informacji wyrazili oni „potrzeb? rozwi?zania sporu”, a emir Kataru mia? przychyli? si? do propozycji bin Salmana by mianowa? przedstawicieli obu pa?stw. Maj? oni pomóc wypracowa? rozwi?zanie, które nie b?dzie narusza?o suwerenno?ci ?adnego z krajów. Na efekty przyjdzie nam pewnie troch? poczeka?, bo jak pokazuj? minione trzy miesi?ce Katar by? mo?e jest jednym z najmniejszych pa?stw ?wiata, ale i jednym z najbardziej krn?brnych. Do tego ma silnych sojuszników, którym niespecjalnie zale?y na przyja?ni z Arabi? Saudyjsk?.


[1] Katar wycofa? swojego ambasadora z Iranu w styczniu 2016 r. By?a to forma aktu solidarno?ci z Arabi? Saudyjsk? w reakcji na atak na dwóch saudyjskich dyplomatów. Ucierpieli oni po tym jak w Arabii Saudyjskiej dokonano egzekucji szyickiego duchownego. 

[2] Jak powiedzia? minister spraw zagranicznych Kataru „pa?stwo przetrwa bojkot, lecz import kosztuje obecnie dziesi?? razy wi?cej ni? wcze?niej”. 


Przeczytaj te?:
A. Malantowicz, S?ów kilka o „targach” jorda?sko-saudyjskich
J. Wróbel, Kocio? liba?ski: kolejny rozdzia? saudyjsko-ira?skiej walki o wp?ywy
K. Czupa, Trump rujnuje polityk? bliskowschodni?
The following two tabs change content below.

Katarzyna Czupa

Katarzyna Czupa jest ekspertem Centrum Inicjatyw Międzynarodowych ds. Bliskiego Wschodu oraz koordynatorem projektu „Let’s talk about Islamic finance”. Obecnie pracuje jako młodszy analityk w firmie Analizy Online, gdzie zajmuje się analizą rynku funduszy inwestycyjnych. W okresie od kwietnia do listopada 2016 r. pracowała na stanowisku młodszego analityka w Domu Maklerskim Banku Zachodniego WBK, gdzie była odpowiedzialna za analizy rynkowe oraz wycenę spółek. W okresie od stycznia 2014 r. do kwietnia 2016 r. pracowała w CASE – Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych na stanowisku koordynatora ds. projektów oraz asystenta naukowego. Obecnie realizuje studia doktoranckie w Kolegium Ekonomiczno-Społecznym Szkoły Głównej Handlowej. Jest absolwentką kierunków finanse i rachunkowość (Szkoła Główna Handlowa) oraz stosunki międzynarodowe (Uniwersytet Warszawski). W 2013 roku otrzymała stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za wybitne osiągnięcia naukowe.

Brak komentarzy on "Katar nie daje przywołać się do saudyjskiego porządku"

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *