Słów kilka o „targach” jordańsko-saudyjskich

1055 0
ARTUR MALANTOWICZ, Program Azjatycki

Flag-Pins-Jordan-Saudi-ArabiaPo bezprecedensowej rezygnacji Arabii Saudyjskiej z piastowania stanowiska niesta?ego cz?onka Rady Bezpiecze?stwa Organizacji Narodów Zjednoczonych w wy?cigu do obj?cia azjatyckiego (i arabskiego zarazem) mandatu pojawi? si? nowy kandydat – Jorda?skie Królestwo Haszymidzkie. 6 grudnia br. w wyniku niemal jednomy?lnego (178 z 179 g?osuj?cych by?o „za”) g?osowania Zgromadzenia Ogólnego ONZ Jordania zosta?a wybrana nowym cz?onkiem RB ONZ (kadencja 2014-2015). Wcze?niej Jordania wycofa?a swoj? kandydatur? z ubiegania si? o cz?onkostwo w Radzie Praw Cz?owieka, tym samym w du?ej mierze przyczyniaj?c si? do tego, ?e miejsce to przypad?o w udziale Arabii Saudyjskiej (oficjalnie wybrana zosta?a 12 listopada br. na trzyletni? kadencj? 2014-2016). Jak nale?y interpretowa? „targi” jorda?sko-saudyjskie w ostatnich tygodniach? Czy mo?na si? w nich doszukiwa? trwa?ego zbli?enia politycznego mi?dzy Ammanem a Rijadem, czy te? jest to efekt dora?nej zbie?no?ci interesów obu pa?stw?


Zarys stosunków jorda?sko-saudyjskich

Od pocz?tku pa?stwowo?ci monarchii haszymidzkiej relacje saudyjsko-jorda?skie by?y bardzo ograniczone z powodu rywalizacji rodzin rz?dz?cych w obu pa?stwach (Haszymidów i Saudów) w regionie bliskowschodnim[1]. Z czasem jednak wspólne interesy doprowadzi?y do zbli?enia mi?dzy s?siadami – oba pa?stwa by?y konserwatywnymi monarchiami sprzeciwiaj?cymi si? ekspansji komunizmu w regionie. Saudom zale?a?o na stabilnej i przyjaznej Jordanii w roli bufora w konflikcie izraelsko-arabskim, st?d Rijad wspiera? monarchi? haszymidzk? finansowo, tak na potrzeby rozwoju gospodarczego, jak i wzmocnienia jej potencja?u militarnego. Arabia Saudyjska sta?a si? tak?e celem migracji zarobkowej wielu jorda?skich obywateli[2]. Wszystko zmieni?o si? jednak w obliczu jorda?skiej neutralno?ci w czasie pierwszej wojny w Zatoce – przez wielu Arabów, w tym przez Saudyjczyków, by?o to uznane jako zdrada. W efekcie Arabia Saudyjska zerwa?a stosunki dyplomatyczne, wstrzyma?a pomoc zagraniczn? dla Jordanii oraz zwolni?a setki tysi?cy jorda?skich pracowników. Relacje pozostawa?y napi?te do ko?ca panowania króla Husajna, mimo i? od 1995 roku na nowo dzia?a?a ambasada Jordanii w Rijadzie, a w 1996 dosz?o do spotkania jorda?skiego monarchy z królem Fahdem.

Momentem prze?omowym w dwustronnych relacjach jorda?sko-saudyjskich by?a sukcesja Abdullaha II w Jordanii (1999), którego jednym z g?ównych celów w polityce zagranicznej by?o odnowienie pozytywnych relacji ze ?wiatem arabskim. Ju? w kwietniu 1999 roku uda? si? on do Arabii Saudyjskiej, gdzie nawi?za? bliskie stosunki z ówczesnym regentem i ministrem spraw zagranicznych Abdullahem. Obu zale?a?o na integracji ?rodowiska umiarkowanych pa?stw arabskich oraz kontynuacji procesu pokojowego na Bliskim Wschodzie, przejawem czego by?a cho?by wspólnie wypracowana Arabska Inicjatywa Pokojowa z 2002 roku. Do intensyfikacji wspó?pracy dosz?o po wybuchu wojny w Iraku, gdy Arabia Saudyjska podj??a starania w celu wsparcia gospodarczego dla Jordanii po utracie przez ni? g?ównego partnera handlowego, oferuj?c korzystne dla monarchii haszymidzkiej kontrakty na dostaw? ropy naftowej (w 2004 roku 50 tysi?cy bary?ek dziennie jako grant). W ci?gu zaledwie czterech lat (2002-2006) warto?? jorda?skiego importu z Arabii Saudyjskiej wzros?a ponad 20-krotnie, przy jednoczesnym trzykrotnym wzro?cie warto?ci eksportu do tego kraju. Tym samym Arabia Saudyjska zaj??a miejsce Iraku w jorda?skiej gospodarce, b?d?c te? jednym z najwi?kszych inwestorów oraz donorem pomocy zagranicznej.

Warto?? wymiany handlowej Jordanii z Arabi? Saudyjsk? (2000-2012)

Warto?? wymiany handlowej Jordanii z Arabi? Saudyjsk? (2000-2012)
*JD – dinar jorda?ski
?ród?o: Opracowanie w?asne na podstawie Department of Statistics, Jordan.

Wspó?czesne zbli?enie – GCC a Jordania

Abdullah&AbdullahOstatnie lata to nie tylko zacie?nianie wspó?pracy gospodarczej mi?dzy dwoma pa?stwami, ale tak?e zaawansowany dialog polityczny. Wyrazem tego zbli?enia s? nie tylko cz?ste spotkania dwustronne monarchów jorda?skiego i saudyjskiego, ale te? zaproszenie Jordanii (oraz Maroka) do cz?onkostwa w Radzie Wspó?pracy Zatoki (GCC), o którym rozmowy rozpocz?to ju? w maju 2011 roku; w du?ej mierze by?a to w?a?nie inicjatywa Arabii Saudyjskiej. Obecnie bardziej prawdopodobnym scenariuszem wydaje si? jednak jorda?skie partnerstwo strategiczne z GCC ani?eli jej pe?ne cz?onkostwo. Na taki stan rzeczy wp?ywa niech?? Omanu i Bahrajnu (czyli relatywnie „najbiedniejszych” pa?stw Rady) do poszerzenia sk?adu elitarnego grona sunnickich monarchii znad Zatoki. Niemniej jednak jako wyraz „dobrej woli” pa?stw GCC nale?y rozumie? pakiet pomocowy w wysoko?ci 5 mld $ zaoferowany Jordanii na szczycie Rady w grudniu 2011 roku – ?rodki we? wchodz?ce mia?y by? przekazywane przez Arabi? Saudyjsk?, Kuwejt, Zjednoczone Emiraty Arabskie i Katar (ka?de po 1,25 mld $) na przestrzeni pi?ciu lat z przeznaczeniem na projekty rozwojowe.

Hojno?? Saudyjczyków i innych monarchów znad Zatoki nie jest jednak bezinteresowna. Pa?stwa GCC, w szczególno?ci Katar i Arabia Saudyjska, chcia?yby wi?kszego zaanga?owania Jordanii w realizacj? ich polityki w rozdartej wojn? domow? Syrii, tj. udzielenia wsparcia dla grup opozycyjnych wobec re?imu al-Asada. Kart? przetargow? pa?stw Rady Wspó?pracy Zatoki s? w?a?nie ?rodki finansowe, którymi ?onglowanie przed oczyma pogr??onej w powa?nym kryzysie gospodarczym Jordanii przynosi wymierne rezultaty. Z jednej strony w?adze jorda?skie unikaj? jakichkolwiek publicznych deklaracji o poparciu dla si? opozycji (Jordania jest oficjalnie neutralna wobec konfliktu), poniewa? uznaj? one wojn? domow? w Syrii za najwi?ksze wyzwanie dla bezpiecze?stwa kraju od kilku dziesi?cioleci oraz obawiaj? si? ewentualnych ?rodków odwetowych re?imu Asada. Z drugiej strony jednak monarchia haszymidzka wyrazi?a milcz?c? zgod? na przygraniczny przerzut broni dla rebeliantów oraz na wykorzystanie jej terytorium dla ameryka?skich obozów szkoleniowych. Ponadto Jorda?czycy podj?li wspó?prac? z rebeliantami dzia?aj?cymi w przygranicznym rejonie Dara, popieraj?c ide? utworzenia strefy bezpiecze?stwa na po?udniu Syrii, która mia?aby ograniczy? nap?yw uchod?ców do Jordanii. Na bezpo?rednie zaanga?owanie Jorda?czyków w konflikt w Syrii pa?stwa GCC nie maj? jednak co liczy?.

Bilans zysków i strat

Idée fixe Rady Praw Cz?owieka mia?o by? przestrzeganie wysokich standardów w dzia?aniach na rzecz ochrony i promocji praw cz?owieka przez jej cz?onków. Pojawienie si? w jej sk?adzie w kadencji 2014-2016 takich „pot?g” jak Arabia Saudyjska, Chiny, Kuba czy Wietnam wydaje si? w ewidentny sposób podwa?a? to za?o?enie. Domniemywa? nale?y, i? Arabia Saudyjska wykorzysta swoje cz?onkostwo w Radzie do ograniczenia mi?dzynarodowej krytyki wobec jej w?asnych dokona? w zakresie ochrony (lub dok?adniej – jej braku) praw cz?owieka, prawdopodobnie blokuj?c te? obowi?zywanie wzgl?dem niej niektórych mechanizmów (np. Powszechnego Przegl?du Okresowego). Rezygnuj?c z zasiadania w Radzie Bezpiecze?stwa, Saudyjczycy krytykowali Zachód za nieumiej?tno?? radzenia sobie z kryzysem w Syrii oraz za stosowanie podwójnych standardów:

“The Kingdom of Saudi Arabia believes that the manner, mechanisms of action and double standards existing in the [Council] prevent it from performing its duties and assuming its responsibilities towards preserving international peace and security as required, leading to the continued disruption of peace and security, the expansion of the injustices against peoples, the violation of rights and the spread of conflicts and wars around the world” [3].

Nie nale?y spodziewa? si? niczego innego po zachowaniu Rijadu w Radzie Praw Cz?owieka.

Uzyskanie poparcia spo?eczno?ci mi?dzynarodowej dla cz?onkostwa Jordanii w Radzie Bezpiecze?stwa by?o czyst? formalno?ci? – kraj ten jest znany ze swojego umiarkowania, pe?nej profesjonalizmu dyplomacji oraz z dobrych relacji ze wszystkimi spo?ród sta?ych cz?onków RB. Jordania by?a pionierem i promotorem procesu pokojowego na Bliskim Wschodzie, utrzymuje stosunki dyplomatyczne z Izraelem, jest te? neutralna (przynajmniej oficjalnie) wobec wojny w Syrii. Zasiadanie w Radzie Bezpiecze?stwa niesie ze sob? zarówno szanse, jak i zagro?enia dla tego b?d? co b?d? niewielkiego pa?stwa. Z jednej strony monarchia haszymidzka mo?e oczekiwa? wi?kszego g?osu na arenie mi?dzynarodowej, ?atwiejszego dost?pu do pomocy zagranicznej czy inwestycji mi?dzynarodowych. Z ca?? pewno?ci? Jorda?czycy wykorzystaj? te? cz?onkostwo w Radzie do lobbowania na rzecz kompromisowego rozwi?zania konfliktu w Syrii. Jednak?e z drugiej strony Jordania mo?e zosta? wci?gni?ta w podejmowanie decyzji w niewygodnych dla siebie i kontrowersyjnych sprawach, w których dotychczas stara?a si? ostro?nie manewrowa?: konfliktu izraelsko-palesty?skiego, Syrii, Iranu czy innych zagadnie? bezpiecze?stwa mi?dzynarodowego. Mo?e to si? odbi? rykoszetem wobec jej w?asnych interesów, poprzez alienacj? dotychczasowych sojuszników globalnych i regionalnych. Kto wie, czy manewr Saudyjczyków nie by? dla Jordanii nied?wiedzi? przys?ug??

Konkluzje

Kwesti? otwart? pozostaje na ile skoordynowane by?y dzia?ania Jordanii i Arabii Saudyjskiej w ostatnich tygodniach. Niemniej jednak, niezale?nie od oceny samych przetasowa? w sk?adzie Rady Praw Cz?owieka oraz Rady Bezpiecze?stwa ONZ, wydarzenia te nale?y rozpatrywa? z szerszej perspektywy intensyfikacji wspó?pracy mi?dzy Arabi? Saudyjsk? a Jordani?, zarówno w wymiarze bilateralnym, jak i wielostronnym (GCC). Wydaje si?, i? min??y ju? czasy wzajemnych personalnych uraz i niech?ci mi?dzy królem Husajnem a kolejnymi monarchami saudyjskimi. Od czasu, gdy w?adz? w Jordanii przej?? pragmatyczny król Abdullah II ich miejsce zast?pi?a zimna kalkulacja interesów politycznych, gospodarczych i militarnych, a te w znacznej mierze s? ze sob? zbie?ne. Oba pa?stwa maj? na wzgl?dzie bezpiecze?stwo regionalne, poprawne relacje z Izraelem oraz sojusz z pa?stwami zachodnimi, oba te? nie czuj? si? komfortowo z perspektyw? wzmocnienia pozycji Iranu na Bliskim Wschodzie. Nie oznacza to jednak, ?e relacje mi?dzy Jordani? a Arabi? Saudyjsk? s? bliskie idea?u. Dysproporcje w wymianie handlowej na niekorzy?? Jordanii oraz de facto uzale?nienie od pomocy finansowej znad Zatoki w d?u?szej perspektywie mog? negatywnie wp?yn?? na sytuacj? spo?eczno-polityczn?, ale i mi?dzynarodow? pozycj? monarchii Haszymidów. Ju? teraz wida? to na przyk?adzie nacisków Saudyjczyków (i Katarczyków) na  Amman, aby ten przyj?? du?o bardziej stanowcze stanowisko wobec re?imu Baszszara al-Asada. Przysz?o?? poka?e czy w zamian za „oddanie” Jordanii cz?onkostwa w Radzie Bezpiecze?stwa Arabia Saudyjska b?dzie chcia?a uzyska? od niej co? wi?cej ni? tylko mandat w innej organizacji.


[1] Haszymidzi od X w. byli w?adcami Mekki oraz opiekunami ?wi?tych miejsc islamu tam si? znajduj?cych. Kres ich w?adztwa nast?pi? wraz z podbiciem Hid?azu przez Ibn Sauda w 1924 roku.

[2] Szerzej o rozwoju stosunków saudyjsko-jorda?skich do 1990 roku zob. Laurie Brand, Jordan’s Inter-Arab Relations. The Political Economy of Alliance Making, Columbia University Press, New York 1994, s. 87-122.


Artur MalantowiczEkspert CIM ds. Bliskiego Wschodu,
kontakt: artur.malantowicz(at)centruminicjatyw.org


Przeczytaj równie?:

To be happy it is important to be healthy. How can medicines help up? It isn’t tough for immigrants to purchase drugs online. How it is possible? For example Xylocaine causes loss of feeling in an area of your body. Given during childbirth. Secondly treats emergency heart rhythm problems. Usually, if you have lost the charisma, charm to a particular partner, treatment options like Cialis to improve potency is unlikely to help him back. Cialis is a drug used to treat varied troubles. What do you already know about sildenafil vs tadalafil? Apparently every adult has heard about vardenafil vs sildenafil. (Read more http://rootinfonline.com/cialis-for-daily-use.html). Like all other medications, Cialis is also ergo of it’s active ingredient. While the medicine is credited with nerve pain, it can also cause sexual upset. The most common potentially serious side effects of such medicaments like Cialis is stuffy or runny nose. Tell local physician if you have any unwanted side effect that bothers you. Discuss the problem with your soundness care professional to ensure that you can use this drug. Some tests can be used to extent of male sexual problems.

Total 0 Votes
0

Tell us how can we improve this post?

+ = Verify Human or Spambot ?

The following two tabs change content below.

Artur Malantowicz

Middle East Expert w Centre for International Initiatives
PhD in Political Science (2016). Research interests: International relations of the Middle East, regional security aspects in the Middle East (e.g. Arab-Israeli conflict, peace process, the Palestinian refugees), foreign policy of the Arab states, the Hashemite Kingdom of Jordan (history, political system, foreign policy and the democratisation process). Contact: artur.malantowicz(at)centruminicjatyw.org.

Brak komentarzy on "Słów kilka o „targach” jordańsko-saudyjskich"

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *