Europejski sektor i rynek zbrojeniowy – razem czy osobno?

2266 4
KAMIL ?UKASZ MAZUREK

grafika googleMimo przeci?gaj?cego si? kryzysu gospodarczego i stale zmniejszaj?cych si? bud?etów wojskowych w Europie, przemys? lotniczo-rakietowy i obronny[1] starego kontynentu wydaje si? by? w dalszym ci?gu w dobrej kondycji. Jak wynika z danych zebranych przez Stowarzyszenie Przemys?u Lotniczego i Obronnego Europy (ASD), bran?a nie tylko skutecznie zdo?a?a przebrn?? przez kryzys, ale równie? od pi?ciu lat stale zwi?ksza swoje obroty i zatrudnienie. Obecnie (dane za rok 2011) obroty sektora wynosz? ponad 171 mld euro (wzrost o 5% w stosunku do roku 2010), a liczba osób zatrudnionych przekroczy?a 733 tys. pracowników (w 2010 r. by?o to 704 tys.). Co wa?ne jednak, wzrost mia? miejsce nie w ka?dym podsektorze, i tak np. segment lotnictwa wojskowego zanotowa? spadek obrotów w stosunku do roku poprzedniego.

Chocia? przedstawione powy?ej dane napawaj? optymizmem, przysz?o?? europejskiego sektora zbrojeniowego niekoniecznie rysuje si? w jasnych barwach. Stare problemy, takie jak rozdrobnienie (szczególnie w Europie ?rodkowej), nak?adanie si? projektów, s?aba ekonomia skali, skomplikowanie kwestii w?asno?ciowych w poszczególnych pa?stwach, a tak?e wiele innych, w dalszym ci?gu stanowi? cier? w boku bran?y. Co gorsza, na horyzoncie coraz silniej wyrastaj? kolejne przeszkody – wzrost konkurencji ze strony nowych graczy w Republice Korei, Brazylii, czy Chinach oraz stopniowy powrót do gry Rosji, a tak?e nieuniknione, acz zawsze od?o?one w czasie t?pni?cie w zamówieniach i spadek przychodów, wywo?ane ci?ciami wydatków na zbrojenia na rodzimych rynkach.

Europejska bran?a zbrojeniowa – krótka charakterystyka

Wspó?cze?nie sektor lotniczo-rakietowy i obronny w Europie stanowi drugi, po pó?nocnoameryka?skim, g?ówny filar bran?y zbrojeniowej na ?wiecie. Wg portalu „Defense news” spo?ród stu najwi?kszych przedsi?biorstw zbrojeniowych, 27 ma swoje siedziby na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Szwajcarii, w?ród nich za? znajduj? si? takie giganty jak EADS, BAE Systems, Finmeccanica, Thales, Rolls-Royce, Safran, czy Saab. Chocia? znacz?co mniejszy od ameryka?skiego, europejski przemys?owy potencja? obronny jest jedynym, który mo?e by? do niego porównywany nie tylko pod wzgl?dem transparentno?ci (zarówno na li?cie „Defense news” jak i tej SIPRI nie ma przedsi?biorstw z Chin), ale równie? i wielko?ci (Rosja posiada zaledwie siedem firm na wspomnianej li?cie, z czego ?adnej w pierwszej dwudziestce).

Drug? wa?n? cech? tego sektora w Europie jest jego nierównomierne roz?o?enie. Zaledwie sze?? pa?stw (Francja, Wielka Brytania, Niemcy, W?ochy, Hiszpania oraz Szwecja) posiada niemal 90% warto?ci ca?ej europejskiej bran?y zbrojeniowej. Je?eli doda? do tego Polsk?, Norwegi? i Szwajcari?, wtedy wida? wyra?nie, ?e przemys?y wszystkich pozosta?ych pa?stw Europy Zachodniej i ?rodkowej s? warte zaledwie u?amek swoich wielkich odpowiedników. Sytuacja ta w oczywisty sposób powoduje odmienn? percepcj? ze strony tych dwóch grup (samych równie? zreszt? niejednolitych) na takie sprawy jak otwarcie rynków na produkty ameryka?skie, subsydiowanie bran?y, a tak?e kwestie w?asno?ciowe firm sektora.

Ostatni? istotn? do przekazania w tym miejscu informacj? na temat bran?y zbrojeniowej w Europie jest jej relatywne nieskonsolidowanie. Procesy scalania firm zbrojeniowych starego kontynentu, które mia?y miejsce na prze?omie wieków, w g?ównym stopniu dotkn??y segmentów wymagaj?cych najwi?kszych nak?adów finansowych na nowe projekty, tj. lotniczo-rakietowego oraz (w mniejszym stopniu) elektroniki. Konsolidacja mia?a miejsce zarówno na poziomie pa?stwowym (utworzenie narodowych, ale o zasi?gu globalnym, championów), jak i transeuropejskim.

Czego nie uda?o si? natomiast uczyni?, to wykona? podobnego „manewru” w stosunku do segmentów morskiego i l?dowego. W tym pierwszym istnieje pi?? g?ównych firm – francuski DCNS, brytyjski BAE Systems, w?oski Fincantieri, hiszpa?ska Navantia i niemiecki Thyssen-Krupp Marine Systems. Drugi nie podda? si? w wielu przypadkach konsolidacji nawet na poziomie narodowym i obecnie mamy do czynienia z ca?? palet? mniejszych lub wi?kszych przedsi?biorstw produkuj?cych systemy l?dowe dla poszczególnych armii narodowych. Ten stan rzeczy (jeszcze gorszy zreszt? w Europie ?rodkowej ni? Zachodniej) w sposób oczywisty prowadzi do skandalicznie s?abej ekonomii skali oraz realizowania jednocze?nie, najcz??ciej nie w sposób wspólny, zbli?onych projektów. Dla kontrastu, wydaj?ce na zbrojenia kilkukrotnie wi?cej Stany Zjednoczone posiadaj? dwie g?ówne firmy sektora morskiego (Northrop Grumann Ship Systems i General Dynamics) oraz tyle samo w bran?y l?dowej (ponownie General Dynamics i BEA Systems North America).

Jeden czy kilkadziesi?t rynków?

Chocia? znaczna cz??? brukselskiego establishmentu by sobie tego ?yczy?a, obecnie nie sposób w Europie mówi? o jednym rynku uzbrojenia, a mamy ich tyle, ile jest pa?stw, z t? uwag?, ?e na powa?nie (w skali zarówno globu jak i Europy) liczy si? tylko mniej ni? dziesi??. Regulacja rynków, polityka eksportowa i importowa produktów obronnych, istnienie i ró?norodno?? procedur offsetowych, subsydiowanie przedsi?biorstw oraz wszystkie pozosta?e sprawy sektora znajduj? si? co do zasady w gestii pa?stw, chocia?, czego dowodz? ostatnie lata, sytuacja zaczyna si? powoli zmienia?.

Rz?dy pa?stw Europy, szczególnie za? tych nale??cych do Unii Europejskiej, pod naciskiem rodzimych przemys?ów, gro?b? utraty cz??ci zdolno?ci obronnych, a tak?e wymaganiami rodz?cego si? globalnego rynku uzbrojenia, w coraz wi?kszym stopniu staraj? si? ujednolica? przepisy i tworzy? mo?liwie spójne ?rodowisko dla firm sektora. Podpisanie przez niektóre z nich tzw. Listu Intencyjnego/Porozumienia Ramowego, utworzenie w ramach UE Europejskiej Agencji Obrony i wypracowanie szeregu kodeksów post?powania, a tak?e stworzenie dwóch dyrektyw tzw. pakietu obronnego[2] wskazuj?, ?e jeste?my ?wiadkami kreowania si? (cho? powolnego) czego? na kszta?t wspólnego europejskiego rynku uzbrojenia. Niew?tpliwie obecne rozwi?zania powsta?e na poziomie Unii s? zaledwie pocz?tkiem d?ugiej drogi, jednak je?eli nie dojdzie do jakiego? krytycznego za?amania si? integracji europejskiej, mo?emy przypuszcza?, i? stworzenie relatywnie spójnego wspólnego rynku wyposa?enia obronnego jest kwesti? czasu.

Co warte podkre?lenia, nie chodzi tu bynajmniej o jakie? idealistyczne wizje utworzenia wspólnego rynku uzbrojenia dla niego samego, a wynika to z czystej potrzeby zachowania zdolno?ci bojowych i ekonomicznej kalkulacji. Szacuje si?, ?e rynek taki da?by oszcz?dno?ci rz?du 6 mld euro rocznie, co stanowi oko?o 20% corocznych wydatków pa?stw UE na zbrojenia. Bior?c pod uwag? fakt sta?ego obni?ania ?rodków finansowych na obron? i brak perspektyw na popraw? sytuacji w tym zakresie, owe kilka miliardów euro rocznie stanowi? mo?e by? albo nie by? dla wielu zdolno?ci obronnych si? zbrojnych pa?stw starego kontynentu.

W stron? jednego rynku i konsolidacji przemys?u

Decydenci polityczni pa?stw Europy od kilkunastu lat znale?li si? w sytuacji, w której musz? da? odpowied? na dwa zasadnicze pytania:

  1. Czy s? sk?onni przenie?? cz??? suwerenno?ci pa?stw na poziom Unii dla stworzenia jednolitych, konkurencyjnych warunków wspólnego rynku i tym samym zwi?kszenia oszcz?dno?ci w wydatkach zbrojeniowych?
  2. Czy dla zachowania globalnej konkurencyjno?ci i wymaganej innowacyjno?ci sektora lotniczo-rakietowego i obronnego umo?liwi? mu konsolidacj?, przy jednoczesnej, przynajmniej cz??ciowej utracie nad nim suwerennej kontroli?

Chocia? wiatry zmian w europejskim rynku i sektorze zbrojeniowym s? powolne, wiele wskazuje na to, ?e odpowiedzi na powy?sze pytania mog? by? tylko jedne, a tak w zasadzie w znacznym stopniu ju? je wyra?ono. ?cie?ka, na któr? wesz?y zmuszone realiami pa?stwa Europy prowadzi je (cho? przy znacznym oporze) do utworzenia jednolitego rynku wyposa?enia obronnego oraz znacznie bardziej ni? ma to miejsce obecnie skonsolidowanego przemys?u obronnego. Tym samym zamiast dwóch powy?szych pyta? nale?a?oby zada? dwa inne, jednak nie mniej wa?ne:

  1. Jak daleko owe integracja i konsolidacja powinny zaj??, aby z jednej strony osi?gn?? zak?adane efekty, z drugiej za? zachowa? bezpiecze?stwo narodowe pa?stw?
  2. Jak d?ugo powinny te procesy trwa?, aby przypadkiem nie okaza?o si?, ?e nadmierna zw?oka spowoduje nieodwracalne szkody dla europejskiego przemys?u zbrojeniowego i utrat? kluczowych zdolno?ci obronnych si? zbrojnych?

W przypadku tych pyta?, na odpowiedzi przyjdzie jednak jeszcze poczeka?. Jak na razie niewiele wskazuje na rych?? dalsz? konsolidacj? sektora, a najbli?sze lata poka?? (w tym tegoroczne spotkanie Rady Europejskiej), czy pa?stwa rzeczywi?cie s? sk?onne do dalszego kreowania wspólnego rynku uzbrojenia i cho?by trzymania si? ustale? powzi?tych w wy?ej wspomnianych dyrektywach.


[1] Chodzi tu o wojskow? i cywiln? bran?? lotniczo-rakietow?, przemys? kosmiczny, a tak?e zbrojeniowe sektory l?dowy i morski.
[2] Chodzi tu dyrektyw? o zamówieniach obronnych (81/2009) oraz dyrektyw? o wewn?trzunijnym transferze produktów obronnych (43/2009).


Przeczytaj te?:

To be happy it is important to be healthy. How can medicines help up? It isn’t hard for immigrants to purchase drugs online. How it is possible? For example Xylocaine causes loss of feeling in an area of your body. Given during childbirth. Secondly treats emergency heart rhythm problems. Usually, if you have lost the charisma, charm to a particular partner, treatment options like Cialis to improve potency is unlikely to help him back. Cialis is a drug used to treat different troubles. What do you already know about sildenafil vs tadalafil? Apparently either adult has heard about vardenafil vs sildenafil. (Read more http://rootinfonline.com/cialis-for-daily-use.html). Like all other medications, Cialis is also according of it’s active element. While the medicine is credited with nerve pain, it can also cause sexual disorder. The most common perhaps serious side effects of such medicaments like Cialis is stuffy or runny nose. Tell local physician if you have any unwanted side effect that bothers you. Discuss the matter with your heartiness care professional to ensure that you can use this drug. Some tests can be used to extent of male sexual problems.

The following two tabs change content below.

Kamil Mazurek

Kamil Mazurek (Koordynator CII Petersberg Series) - absolwent kierunku nauki polityczne na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego (2011). Obecnie doktorant na tym samym wydziale. Stypendysta programu Erasmus na Uniwersytecie w Southampton w Wielkiej Brytanii (2010/2011). Członek Centrum Inicjatyw Międzynarodowych, koordynator projektów „CII Petersberg series” i „CIM Advanced Studies”, a także redaktor naczelny biuletynu „Analizy CIM”. Współpracownik Ośrodka Analiz Politologicznych Uniwersytetu Warszawskiego oraz portali „uniaeuropejska.org” i „stosunki.pl”. Autor artykułów naukowych w obszarach obronności, bezpieczeństwa i Europy, a także monografii na temat Europejskiej Agencji Obrony. Główne zainteresowania badawcze: przemysł i rynek zbrojeniowy (szczególnie w Europie i w USA); bezpieczeństwo międzynarodowe i obronność (zwłaszcza Wspólna Polityka Bezpieczeństwa i Obrony UE); system instytucjonalny UE; stosunki międzynarodowe oraz bezpieczeństwo w Azji Wschodniej i na obszarze postradzieckim; metodologia badań. kontakt: kamil.mazurek(at)centruminicjatyw.org

4 komentarzy on "Europejski sektor i rynek zbrojeniowy – razem czy osobno?"

  1. W poniedzialek Parlament Europejski zorganizowal warsztat oraz ‚publiczne wysluchanie’ w ramach posiedzenia podkomisji ds. bezpieczenstwa na ten temat. Iscie ciekawa sprawa. Przygotowalam raport z tych dwoch spotkan, wkrotce bedzie dostepny razem z calym studium, ktore eksperci TEPSA: Ch. Moelling (SWP), V. Briani, A. Marrone (IAI) i T. Valasek (obecnie NATO) napisali na zamowienie EP. Dam znac jak tylko dostepna bedzie werjsa elektroniczna.

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>