Wielka Brytania: po wyborach zawieszony parlament i kraj w zawieszeniu

310 0
WOJCIECH PAWLUS

June 2017 UK election: Jeremy Corbyn & Theresa May
Source : Wikimedia Commons

Uwa?ni obserwatorzy kampanii wyborczej w Zjednoczonym Królestwie mogli przewidzie? ten scenariusz. Po zarz?dzonych w po?piechu przedterminowych wyborach Partia Konserwatywna straci?a wi?kszo?? bezwzgl?dn? w Izbie Gmin. Bazuj?c na trendach sonda?owych z ostatniego roku premier Theresa May uwierzy?a, ?e mo?e zwi?kszy? swoj? przewag? nad rywalami i podj??a ogromne ryzyko og?aszaj?c 18 kwietnia przyspieszone wybory parlamentarne. Teraz straci?a wszystko – zdolno?? partii do podejmowania samodzielnych decyzji, autorytet w jej zarz?dzie i prawdopodobnie fotel brytyjskiego premiera. Nie mówi?c ju? o silnej pozycji negocjacyjnej w sprawie Brexitu. W rezultacie powsta? zawieszony parlament, który w bardzo newralgicznym momencie historii pa?stwa grozi jego dalsz? destabilizacj?. Jak do tego dosz?o i jakie opcje dzia?ania maj? obecnie politycy w Westminsterze?

S?aba kampania May i zaskakuj?co sprawny Corbyn

Na pocz?tku nic nie wskazywa?o na taki obrót rzeczy. Jeszcze w kwietniu mówiono o poparciu dla Torysów przypominaj?cym historyczne zwyci?stwo Margaret Thatcher z 1983 roku, kiedy to „niebiescy” uzyskali a? 42.4% g?osów przy poparciu dla „czerwonych” na poziomie jedynie 27.6%. Brytyjczycy doceniali przywództwo May w kwestii Brexitu – jej nieugi?t? postaw? wobec Brukseli, szacunek dla demokracji referendalnej i budowanie stylu rz?dzenia w oparciu o brytyjsk? tradycj? parlamentarn?. Okaza?o si? jednak, ?e wbrew za?o?eniu partyjnych strategów kampania (która trwa?a krócej ni? dwa miesi?ce) nie skupi?a si? tak bardzo na warunkach wyj?cia z Unii Europejskiej. Wyborcy oczekiwali raczej konkretnych rozwi?za? na polu, przede wszystkim, polityki socjalnej, a og?oszone na pocz?tku maja manifesty nieoczekiwanie skupi?y si? na polityce wewn?trznej.

Gwa?towny spadek poparcia Torysi odnotowali w?a?nie po publikacji swojego programu, w którym zaproponowano bardzo niepopularn? zmian? w sposobie finansowania sta?ej, lekarskiej opieki domowej. Zak?ada?a ona, ?e op?aty b?d? pobierane od warto?ci maj?tku danej osoby, w??czaj?c w to nieruchomo?ci, co jak zauwa?yli komentatorzy, mog?o znacznie ograniczy? masy spadkowe. Poniewa? tego typu opieka dotyczy cz?sto ludzi zapadaj?cych na starcze choroby ot?pienne, krytycy Torysów okrzykn?li t? polityk? „podatkiem demencyjnym” („dementia tax”). May zosta?a na fali krytyki zmuszona do wprowadzenia modyfikacji tego rozwi?zania i ustalenia progu nienaruszalnego maj?tku na 100 000 funtów. Jednak ca?a sprawa podwa?y?a jej wizerunek jako konsekwentnego lidera, a opozycji pozwoli?a na przytoczenie starego argumentu, ?e Torysi nie potrafi?, czy wr?cz nie maj? interesu, w prowadzeniu prawdziwej polityki pro-spo?ecznej. Ugrupowaniem, które na takie zapotrzebowanie mog?o odpowiedzie? by?a tylko Partia Pracy. Wbrew oczekiwaniom analityków, niepopularny lider laburzystów Jeremy Corbyn umiej?tnie wykorzysta? kampanijne b??dy swoich rywali. W og?oszonym programie Partia Pracy przyj??a szereg propozycji reform bud?etu zak?adaj?cych zwi?kszenie opodatkowania firm, by zmniejszy? ci?cia w s?u?bie cywilnej, zwi?kszy? bud?et opieki zdrowotnej, czy nawet uczyni? studia bezp?atnymi. Lewica obieca?a równie? znacznie ?agodniejszy Brexit oraz stara?a si? szczerze podchodzi? do wizerunku Corbyna, przekonuj?c cz??? wyborców, by dokonali rachunku zysków i strat. Argumentowa?a, ?e lepiej jest wybra? program partii, nawet je?eli jej lider nie odpowiada w pe?ni oczekiwaniom g?osuj?cego. Je?li statystyki wyborcze si? potwierdz?, to na Parti? Pracy g?osowa? te? nowy, najm?odszy elektorat, który nie uto?samia si? z elitystycznymi Torysami, bo nie ma dobrych posad, boryka si? z wysokimi kosztami ?ycia i jest te? znacznie bardziej przychylny Europie.

Rozstrzygni?cia w Anglii i Walii. Szkocja odracza wizj? rozpadu kraju.

W wyniku kampanijnego starcia Konserwaty?ci stracili 12 mandatów, a Partia Pracy zyska?a ich a? 29. Laburzy?ci zbudowali swój nowy kapita? polityczny przede wszystkim kosztem Konserwatystów, w okr?gach bliskich du?ym o?rodkom miejskim Anglii, gdzie partie te tradycyjnie rywalizuj?, ale dominuje lewica, ze wzgl?du na du?? koncentracj? klasy robotniczej. Symboliczne w liczbie mandatów, ale presti?owe historycznie zyski ugrupowanie Corbyna uzyska?o równie? na po?udniu i pó?nocnym-zachodzie Walii, gdzie prowadzono intensywn? kampani? w ostatnich dniach przed wyborami.

Zdecydowanie najwi?kszy „swing”, czyli zmiana przynale?no?ci partyjnej poszczególnych okr?gów nast?pi? w Szkocji. Czyni to ze Szkockiej Partii Narodowej „wielkiego przegranego” tych wyborów. Ugrupowanie Pierwszej Minister Szkocji Nicoli Sturgeon ma jeden naczelny cel – niepodleg?o?? tego regionu. Dwa lata temu partia zdoby?a 56 z 59 mandatów przypadaj?cych na oko?o 5 milionow? Szkocj?. W wyniku wczorajszych wyborów zdoby?a ich zaledwie 35, trac?c wobec wszystkich partii ogólnokrajowych, a zw?aszcza Torysów. Jest to jednoznaczny sygna?, ?e wi?kszo?? szkockich wyborców przedk?ada stabilno?? gospodarcz? i spo?eczn? nad spraw? narodow?. Szanse na drugie referendum niepodleg?o?ciowe w Szkocji znacznie zmala?y, a budowanie programu na g?osie Szkotów za pozostaniem w UE by?o b??dem. Widocznie cz?onkostwo w Unii jest zbyt abstrakcyjn? koncepcj? by uczyni? z niego spraw? narodow?. Do tego mieszka?cy szkockich okr?gów pokazali, ?e nawet tak rewolucyjna w d??eniach partia w czasie swoich rz?dów jest podatna na zm?czenie wyborców „establishmentem”. Szkoccy Torysi, Laburzy?ci i Libera?owie prowadzili pogodn?, koncyliacyjn? kampani? obliczon? na zachowanie jedno?ci kraju w trudnych czasach i to zadzia?a?o lepiej ni? twarda obrona nacjonalistycznego kursu.

Pó?nocnoirlandzka karta oraz rozmowy z Bruksel?. Co dalej?

Premier May znajduje si? w bardzo trudnej sytuacji. Wiadomo ju?, ?e nie chce si? zrzec stanowiska i b?dzie próbowa?a kontynuowa? rz?dzenie. Wynik mniejszych partii nie pozostawia jej za du?o pola do rozmów. Z tych na pewno nie skorzystaj? sprzeciwiaj?cy si? Brexitowi Liberalni Demokraci, którzy zwi?kszyli swój stan posiadania do 14 mandatów, i którzy du?o stracili po poprzedniej koalicji z Torysami (2010-2015). Symbolicznym podsumowaniem tamtego dawnego sojuszu jest fakt, ?e ówczesny lider LD, Nick Clegg, straci? swój mandat. Inni wa?ni gracze brytyjskiej polityki uzyskali od 1 do kilku mandatów, za? widoczna g?ównie w polityce europejskiej Partia Niepodleg?o?ci Zjednoczonego Królestwa (UKIP) w ogóle znikn??a z parlamentu, otrzymuj?c jedynie 1,8% g?osów w skali kraju.

Wydaje si?, ?e klucze do rozwi?zania tego parlamentarnego pata otrzyma?a wi?c niespodziewanie pó?nocnoirlandzka Demokratyczna Partia Unionistów (DUP), która uzyska?a 10 z 18 mandatów przys?uguj?cych temu regionowi. G?ówne brytyjskie media zwykle nie po?wi?caj? polityce Irlandii Pó?nocnej za wiele uwagi, a jej partie grupuj? w s?upkach statystycznych jako „NI” albo „OTH”, czyli „Irlandia Pó?nocna”, albo „Inne”. Trudno si? dziwi?, gdy? ten niespe?na 2 milionowy region Zjednoczonego Królestwa posiada w?asny krajobraz polityczny, praktycznie bez udzia?u g?ównych partii krajowych. Nigdy nie by? te? zdolny wp?ywa? na polityk? Izby Gmin w Londynie. Teraz mo?e si? to jednak zmieni?, bo g?osy w pó?nocnej cz??ci „Zielonej Wyspy” podzieli?y si? równo mi?dzy probrytyjskie DUP, a opowiadaj?ce si? za zjednoczeniem z Republik? Irlandzk? Sinn Fein. Sprawi?o to, ?e DUP mog?o uzyska? wynik a? dwucyfrowy. Dzi?ki temu mo?e pomóc Torysom uzyska? wi?kszo?ci wynosz?c? przynajmniej 326 g?osów.

DUP ju? zapowiedzia?o, ?e udzieli Torysom wsparcia, nawet poza formaln? koalicj?. Istnieje jednak wiele wad takiego rozwi?zania i przystaj?c na nie Premier May musi by? tego ?wiadoma. Po pierwsze, nawet je?li taka koalicja si? sformalizuje, to b?dzie bardzo s?aba (329 g?osów, tylko 4 g?osy wi?kszo?ci). Po drugie, cho? na polu polityki konserwatywno-unionistycznej oba ugrupowania ??czy wiele, to DUP ma konkretn? agend? wzgl?dem Brexitu. Partia ta popiera opuszczenie UE przez Wielk? Brytani?, ale nie chce utworzenia „twardej”, uszczelnionej granicy zewn?trznej Unii na wyspie Irlandia. B?dzie wi?c naciska? na z?agodzenie linii negocjacyjnej z Bruksel? i mo?e pod tym wzgl?dem wymaga? wielu zmian od rz?du May. Wreszcie pozostaje problem samego przywództwa May. Nieudane wybory, utracone mandaty i miliony funtów wydane na przeprowadzenie zgubnej dla Torysów operacji politycznej, podaj? w w?tpliwo?? siln? pozycj? premier w jej w?asnej partii. Trzeba pami?ta?, ?e jedn? z motywacji do zwi?kszenia wi?kszo?ci parlamentarnej by? fakt, i? Theresa May obawia si? buntu w?asnych pos?ów w trakcie kluczowych rozmów pa?stwami UE. Tych pos?ów, którzy nie popieraj? jej twardego kursu wobec Brukseli. To w?a?nie ci zasiadaj?cy obecnie „w tylnych ?awach” cz?onkowie Izby Gmin b?d? naciska? na jej rezygnacj?.

Udaj?c si? do królowej po pozwolenie na sformowanie rz?du mniejszo?ciowego May jest ?wiadoma, ?e og?aszaj?c przedterminowe wybory parlamentarne zaryzykowa?a bardzo wiele i przegra?a. Wielka Brytania jest obecnie w gorszej sytuacji ni? by?a przed wyborami, a rozpoczynaj?ce si? 19 czerwca rozmowy o Brexicie premier b?dzie prowadzi?a ju? nie jako pewna tryumfatorka, a przedstawicielka bardzo niestabilnego gabinetu powo?anego w trybie nadzwyczajnym do zabezpieczenia ?yciowych interesów pa?stwa. Na skutek b??dnej kalkulacji politycznej Torysów, zawieszony jest dzi? nie tylko parlament, ale i ca?y kraj – spo?ecze?stwo, które coraz bardziej nie wie, jak? widzi dla siebie rol? na ?wiecie i czego oczekuje od swoich rz?dz?cych.


Wojciech Pawlus jest absolwentem wydzia?u Studiów Wojennych (War Studies) na King’s College w Londynie oraz Mi?dzynarodowych Studiów Pokojowych na Trinity College w Dublinie. Pracuje w warszawskim biurze Forum Ekonomicznego jako koordynator stosunków z krajami brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Podczas Forum w Krynicy odpowiada m.in. za panele po?wi?cone tematyce walki z terroryzmem, bezpiecze?stwa w Europie ?rodkowo-Wschodniej czy migracji.

Brak komentarzy on "Wielka Brytania: po wyborach zawieszony parlament i kraj w zawieszeniu"

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>